Մոնիտորինգի վերլուծական զեկույց
1. Համատեքստ
2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին Հայաստանի տեղեկատվական միջավայրը բնութագրվում է բարձր բևեռացվածությամբ և հիբրիդային սպառնալիքների աճով։ Փետրվարի 9-15-ն ընկած ժամանակահատվածում հիմնական միտումը քաղաքական մրցակիցների թիրախավորումն է և պետական ինստիտուտների նկատմամբ վստահության հետևողական նվազեցումը։ Նարատիվների շրջանառության օրինաչափությունները սերտորեն փոխկապակցված են արտաքին քաղաքական զարգացումների, մասնավորապես՝ «Թրամփի ուղու» (TRIPP) և սահմանային անվտանգության հարցերի հետ։
Կանխատեսվում է, որ ընտրությունների մոտեցմանը զուգահեռ՝ «էքզիստենցիալ սպառնալիքի» և «օտարերկրյա ազդեցության» թեմաները կդառնան տեղեկատվական հոսքերի հիմնական շարժիչ ուժը։
Ամփոփ վիճակագրություն
| Նարատիվ (ըստ նվազման կարգի) | Գլխավոր դերակատարների խումբ | Telegram | YouTube | TikTok | Ընդհանուր | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1.Մրցակիցների վարկաբեկում | ՀՀ մեդիա հարթակներ | 87 | 86 | 139 | 26 | 338 |
| 2. Սահմաններ և առևտուր | ՀՀ մեդիա հարթակներ | 39 | 92 | 156 | 18 | 305 |
| 3. Զինված ուժեր | ՀՀ մեդիա հարթակներ | 28 | 95 | 122 | 24 | 269 |
| 4.Ընտրություններ և ԿԸՀ | ՀՀ մեդիա հարթակներ | 76 | 111 | 70 | 7 | 264 |
| 5. Եվրոպա և Հայաստան | ՀՀ մեդիա հարթակներ | 35 | 68 | 144 | 8 | 255 |
| 6. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ | ՀՀ մեդիա հարթակներ | 18 | 75 | 106 | 20 | 219 |
| 7.Էքզիստենցիալ սպառնալիք | ՀՀ մեդիա հարթակներ | 23 | 29 | 143 | 13 | 208 |
| 8. Եկեղեցի և պետություն | ՀՀ մեդիա հարթակներ | 19 | 58 | 106 | 8 | 191 |
| 9.Խաղաղություն և TRIPP | ՀՀ մեդիա հարթակներ | 42 | 88 | 10 | 0 | 140 |
| 10. Արտաքին ազդեցություն | ՀՀ մեդիա հարթակներ | 14 | 18 | 59 | 9 | 100 |
| ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ | 381 | 720 | 1055 | 133 | 2289 |
2.1. Նարատիվների և դրանց հաճախականության վերլուծություն
Շաբաթվա գլխավոր միտումը «Մրցակիցների վարկաբեկում» (նարատիվներ, որոնք փորձում են վարկաբեկել քաղաքական հակառակորդներին, մեղադրել հանցագործությունների, պետական դավաճանության կամ դավադրությունների մեջ) գերիշխող դիրքում է՝ 338 նյութ։ Սա պայմանավորված է նախընտրական քարոզչության ագրեսիվ փուլով, որտեղ քաղաքական ուժերը կիրառում են «դավաճանության» և «կոռուպցիայի» փոխադարձ մեղադրանքներ։ Օրինակ՝ ընդդիմադիր գործիչների նկատմամբ կիրառվող իրավական գործողությունները ներկայացվում են որպես քաղաքական բռնաճնշումներ, ինչը միտված է կասկածի տակ դնելու ընտրական գործընթացի արդարությունը։
Երկրորդ առանցքային թեման «Սահմաններ և առևտուր» (ՀՀ սահմանների, ներմուծման-արտահանման և տնտեսական կախվածության վերաբերյալ պնդումներ) (305 նյութ) նարատիվն է, որտեղ շեշտադրվում է Հայաստանի տնտեսական կախվածությունը Ռուսաստանից և արտաքին առևտրի անկումը։ Վերլուծություններում նշվում է, որ ոսկու վերաարտահանման գործոնի չեզոքացումը հանգեցրել է ցուցանիշների 29% անկման, ինչը մեկնաբանվում է որպես տնտեսական քաղաքականության ձախողում։
«Զինված ուժեր» (ՀՀ Զինված ուժերը բացասաբար ներկայացնող կամ վարկաբեկող հաղորդագրություններ) (269 նյութ) նարատիվը շարունակում է մնալ թիրախային։ Հատկապես ակտիվ է շրջանառվել ՊՆ նախարար Սուրեն Պապիկյանի կողմից պաշտպանական ամրությունների հրապարակային ցուցադրումը և դրա քննադատությունը։ Պնդում է արվում, որ նման քարոզչական տեսանյութերը բացահայտում են ռազմական գաղտնիքները և վտանգում երկրի պաշտպանունակությունը՝ ի շահ նախընտրական PR-ի։
Մյուս 7 նարատիվների վերլուծություն.
- Ընտրություններ և ԿԸՀ (ընտրական գործընթացի և Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նկատմամբ անվստահություն կամ ընտրությունների կեղծման պնդումներ) — 264 նյութ: Կենտրոնանում են ընտրակեղծիքների հնարավորության և վարչական ռեսուրսի չարաշահման վրա։ Օրինակ՝ նոյեմբերին տեղի ունեցած ընտրություններում քաղաքացիների կամքի ազատության խոչընդոտման վերաբերյալ քրեական գործերը։
- Եվրոպա և Հայաստան (եվրոպական կառույցների և ԵՄ դերի վերաբերյալ նարատիվներ) — 255 նյութ: Արևմտյան ֆինանսավորումը և դիտորդական առաքելությունները ներկայացվում են որպես կանխակալ ուժեր։ ԵՄ-ի կողմից տրամադրվող 12 մլն եվրոյի աջակցությունը մեկնաբանվում է որպես միջամտություն։
- Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ (էլեկտրացանցերի, էներգետիկ անվտանգության և ենթակառուցվածքների վերաբերյալ ապատեղեկատվական պնդումներ) — 219 նյութ: Շեշտվում է կախվածությունը «Ռոսատոմ»-ից և Մեծամորի ատոմակայանի անվտանգության հարցերը։
- Էքզիստենցիալ սպառնալիք (պնդումներ, որոնցում որևէ քաղաքական ուժին ընտրելը ներկայացվում է որպես պետության գոյաբանական կամ ազգային անվտանգության սպառնալիք) — 208 նյութ: Նշվում է, որ Հայաստանը դիտարկվում է ոչ թե որպես ինքնիշխան պետություն, այլ որպես կառավարվող քաղաքական տարածք, որտեղ ընտրությունները ծառայում են ոչ թե իրական ընտրությանը, այլ արդեն ընդունված որոշումների ձևական հաստատմանը։
- Եկեղեցի և պետություն (Հայ Առաքելական եկեղեցու և կառավարության հարաբերությունների շուրջ ձևավորվող նարատիվներ) — 191 նյութ: Գերակշռում են եկեղեցականների նկատմամբ քրեական հետապնդումների մասին լուրերը, որոնք Telegram-ում տարածվում են որպես «հարձակում ազգային արժեքների վրա»։
- Խաղաղություն և TRIPP (խաղաղության գործընթացի և Թրամփի ուղու շուրջ ձևավորվող նարատիվներ) — 140 նյութ: «Թրամփի ուղին» (TRIPP) որակվում է որպես ամերիկյան նախագիծ՝ հօգուտ Ադրբեջանի և Թուրքիայի։
- Արտաքին ազդեցություն (քաղաքական ուժերին կամ գործիչներին օտար ազդեցության գործակալ ներկայացնող հաղորդագրություններ) — 100 նյութ: Կիրառվում է «ազդեցության գործակալ» տերմինը՝ պիտակավորելով քաղաքական գործիչներին, ովքեր սպասարկում են «թշնամական թեզեր»։
2.2. Նարատիվների հատումների վերլուծություն
Այս շաբաթվա ընթացքում դիտարկվել են մի քանի հիմնական հատումներ։ Առաջինը «Խաղաղության գործընթացի» և «Սահմանների/առևտրի» հատումն է։ Մասնավորապես, TRIPP-ը ներկայացվում է որպես տրանզիտային միջանցքի նախագիծ, որը կապահովի Ադրբեջանի և Նախիջևանի կապը՝ շրջանցելով Ռուսաստանն ու Իրանը։
Երկրորդ կարևոր հատումը «Եկեղեցի և պետություն» ու «Արտաքին ազդեցություն» թեմաների միջև է։ Եկեղեցու դեմ ուղղված քայլերը մեկնաբանվում են որպես դրսից թելադրված օրակարգ՝ ուղղված հայկական ինքնության թուլացմանը։ Այս նարատիվը սերտորեն զուգորդվում է «թուրք-ադրբեջանական շահերի սպասարկման» մեղադրանքների հետ։
2.3. Հարթակների վերլուծություն
YouTube-ը (1055 նյութ) հիմնական հարթակն է, որտեղ տեղի են ունենում վերլուծական քննարկումները։ Telegram-ը (720) օգտագործվում է օպերատիվ լուրերի և արտահոսքերի համար։ Facebook-ում (381) գերակշռում են պաշտոնական հայտարարությունները, իսկ TikTok-ում (133)՝ էմոցիոնալ կարճ հոլովակները։
2.4. Դերակատարների վերլուծություն
1. ՀՀ մեդիա հարթակներ և լրատվամիջոցներ. Այս խումբը գեներացնում է բովանդակության առյուծի բաժինը։ Լրատվամիջոցները հաճախ հանդես են գալիս որպես քաղաքական ուժերի խոսափող՝ ապահովելով նարատիվների լայն տարածումը։
2. Անանուն և/կամ չնույնականացված տեղեկատվական կայքեր. Ակտիվորեն տարածում են ապատեղեկատվություն և «ֆեյք նյուզեր», որոնք միտված են խուճապի սերմանմանը։
3. Քաղաքական գործիչներ և դերակատարներ. Այս խումբը նարատիվների հիմնական աղբյուրն է, ում ելույթները դառնում են մեդիա հոսքերի հիմք։
3. Ժամանակային դինամիկա
| Նարատիվ | Երկ. | Երք. | Չոր. | Հինգ. | Ուրբ. | Շաբ. | Կիր. | Քանակ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1.Մրցակիցների վարկաբեկում | 31 | 61 | 112 | 72 | 31 | 22 | 9 | 338 |
| 2. Սահմաններ և առևտուր | 68 | 72 | 40 | 39 | 69 | 12 | 5 | 305 |
| 3. Զինված ուժեր | 39 | 37 | 76 | 51 | 33 | 24 | 9 | 269 |
| 4.Ընտրություններ և ԿԸՀ | 29 | 14 | 93 | 44 | 46 | 22 | 16 | 264 |
| 5. Եվրոպա և Հայաստան | 33 | 46 | 49 | 33 | 76 | 14 | 4 | 255 |
| 6.Էներգետիկա | 15 | 70 | 38 | 39 | 41 | 12 | 4 | 219 |
| 7.Էքզիստենցիալ սպառնալիք | 21 | 33 | 40 | 41 | 44 | 22 | 7 | 208 |
| 8. Եկեղեցի և պետություն | 11 | 24 | 23 | 47 | 30 | 22 | 34 | 191 |
| 9.Խաղաղություն և TRIPP | 36 | 31 | 27 | 21 | 11 | 12 | 2 | 140 |
| 10.Արտաքին ազդեցություն | 9 | 17 | 34 | 15 | 12 | 10 | 3 | 100 |
| ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ | 292 | 405 | 532 | 402 | 393 | 172 | 93 | 2289 |
4. Եզրակացություններ և բացահայտումներ
- Տեղեկատվական պատերազմի սրացում. 2289 գրառումների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ տեղեկատվական դաշտը լիովին ծառայում է նախընտրական նպատակներին։ «Մրցակիցների վարկաբեկումը» դարձել է թիվ 1 օրակարգը։
- Ինստիտուտների թիրախավորում. Զինված ուժերի և Եկեղեցու վարկաբեկումը կրում է համակարգված բնույթ:
- Արտաքին գործոնի շահարկում. TRIPP-ը և արևմտյան ազդեցությունը օգտագործվում են որպես գործիք՝ ընտրողներին «ինքնիշխանության կորստով» վախեցնելու համար։
- Դերակատարների սինխրոնացում. Լրատվամիջոցները միաժամանակ և համակարգված առաջ են մղում թիրախային նարատիվներ՝ ստեղծելով փակ տեղեկատվական միջավայր, որտեղ լսարանը ստանում է սեփական հայացքների հետ համընկնող տեղեկատվություն։
___________________________________________________________________________
Մոնիտորինգն իրականացվել է «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ» (MDI) տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից։
Զեկույցը մշակվել է «ՀՀ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների մոնիտորինգի մեթոդաբանությանը» համապատասխան։ Տվյալների ավտոմատացված հավաքագրումն ու զեկույցի մշակումն իրականացվել են արհեստական բանականությամբ օժտված գործիքների միջոցով՝
- Letsdata թվային մոնիտորինգի գործիքը կիրառվել է առաջնային աղբյուրների տվյալների հավաքագրման համար,
- իսկ Claude, NotebookLM և Gemini գործիքները՝ զեկույցի գեներացման համար։
Վերլուծությունը հիմնված է նախապես ընտրված 250 աղբյուրների (նույնն է՝ դերակատարներ) ցուցակի վրա։ Գործընթացն ուղեկցվել է մասնագիտական վերահսկողությամբ՝ մոնիտորինգի մասնագետի և տվյալների հավաքագրման մասնագետի մասնակցությամբ՝ հավաստիության երաշխավորման նպատակով:
