ՀՀ տեղեկատվական միջավայրը և նարատիվների դինամիկան փետրվարի 9-15-ը

Մոնիտորինգի վերլուծական զեկույց

1. Համատեքստ

2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին Հայաստանի տեղեկատվական միջավայրը բնութագրվում է բարձր բևեռացվածությամբ և հիբրիդային սպառնալիքների աճով։ Փետրվարի 9-15-ն ընկած ժամանակահատվածում հիմնական միտումը քաղաքական մրցակիցների թիրախավորումն է և պետական ինստիտուտների նկատմամբ վստահության հետևողական նվազեցումը։ Նարատիվների շրջանառության օրինաչափությունները սերտորեն փոխկապակցված են արտաքին քաղաքական զարգացումների, մասնավորապես՝ «Թրամփի ուղու» (TRIPP) և սահմանային անվտանգության հարցերի հետ։

Կանխատեսվում է, որ ընտրությունների մոտեցմանը զուգահեռ՝ «էքզիստենցիալ սպառնալիքի» և «օտարերկրյա ազդեցության» թեմաները կդառնան տեղեկատվական հոսքերի հիմնական շարժիչ ուժը։

Ամփոփ վիճակագրություն

Նարատիվ (ըստ նվազման կարգի)	Գլխավոր դերակատարների խումբ	Facebook	Telegram	YouTube	TikTok	Ընդհանուր
1.Մրցակիցների վարկաբեկում	ՀՀ մեդիա հարթակներ	87	86	139	26	338
2. Սահմաններ և առևտուր	ՀՀ մեդիա հարթակներ	39	92	156	18	305
3. Զինված ուժեր	ՀՀ մեդիա հարթակներ	28	95	122	24	269
4.Ընտրություններ և ԿԸՀ	ՀՀ մեդիա հարթակներ	76	111	70	7	264
5. Եվրոպա և Հայաստան	ՀՀ մեդիա հարթակներ	35	68	144	8	255
6. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ	ՀՀ մեդիա հարթակներ	18	75	106	20	219
7.Էքզիստենցիալ սպառնալիք	ՀՀ մեդիա հարթակներ	23	29	143	13	208
8. Եկեղեցի և պետություն	ՀՀ մեդիա հարթակներ	19	58	106	8	191
9.Խաղաղություն և TRIPP	ՀՀ մեդիա հարթակներ	42	88	10	0	140
10. Արտաքին ազդեցություն	ՀՀ մեդիա հարթակներ	14	18	59	9	100
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ		381	720	1055	133	2289

2.1. Նարատիվների և դրանց հաճախականության վերլուծություն

Շաբաթվա գլխավոր միտումը «Մրցակիցների վարկաբեկում» (նարատիվներ, որոնք փորձում են վարկաբեկել քաղաքական հակառակորդներին, մեղադրել հանցագործությունների, պետական դավաճանության կամ դավադրությունների մեջ) գերիշխող դիրքում է՝ 338 նյութ։ Սա պայմանավորված է նախընտրական քարոզչության ագրեսիվ փուլով, որտեղ քաղաքական ուժերը կիրառում են «դավաճանության» և «կոռուպցիայի» փոխադարձ մեղադրանքներ։ Օրինակ՝ ընդդիմադիր գործիչների նկատմամբ կիրառվող իրավական գործողությունները ներկայացվում են որպես քաղաքական բռնաճնշումներ, ինչը միտված է կասկածի տակ դնելու ընտրական գործընթացի արդարությունը։

Երկրորդ առանցքային թեման «Սահմաններ և առևտուր» (ՀՀ սահմանների, ներմուծման-արտահանման և տնտեսական կախվածության վերաբերյալ պնդումներ) (305 նյութ) նարատիվն է, որտեղ շեշտադրվում է Հայաստանի տնտեսական կախվածությունը Ռուսաստանից և արտաքին առևտրի անկումը։ Վերլուծություններում նշվում է, որ ոսկու վերաարտահանման գործոնի չեզոքացումը հանգեցրել է ցուցանիշների 29% անկման, ինչը մեկնաբանվում է որպես տնտեսական քաղաքականության ձախողում։

«Զինված ուժեր» (ՀՀ Զինված ուժերը բացասաբար ներկայացնող կամ վարկաբեկող հաղորդագրություններ) (269 նյութ) նարատիվը շարունակում է մնալ թիրախային։ Հատկապես ակտիվ է շրջանառվել ՊՆ նախարար Սուրեն Պապիկյանի կողմից պաշտպանական ամրությունների հրապարակային ցուցադրումը և դրա քննադատությունը։ Պնդում է արվում, որ նման քարոզչական տեսանյութերը բացահայտում են ռազմական գաղտնիքները և վտանգում երկրի պաշտպանունակությունը՝ ի շահ նախընտրական PR-ի։

Մյուս 7 նարատիվների վերլուծություն.

Ընտրություններ և ԿԸՀ (ընտրական գործընթացի և Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նկատմամբ անվստահություն կամ ընտրությունների կեղծման պնդումներ) — 264 նյութ: Կենտրոնանում են ընտրակեղծիքների հնարավորության և վարչական ռեսուրսի չարաշահման վրա։ Օրինակ՝ նոյեմբերին տեղի ունեցած ընտրություններում քաղաքացիների կամքի ազատության խոչընդոտման վերաբերյալ քրեական գործերը։
Եվրոպա և Հայաստան (եվրոպական կառույցների և ԵՄ դերի վերաբերյալ նարատիվներ) — 255 նյութ: Արևմտյան ֆինանսավորումը և դիտորդական առաքելությունները ներկայացվում են որպես կանխակալ ուժեր։ ԵՄ-ի կողմից տրամադրվող 12 մլն եվրոյի աջակցությունը մեկնաբանվում է որպես միջամտություն։
Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ (էլեկտրացանցերի, էներգետիկ անվտանգության և ենթակառուցվածքների վերաբերյալ ապատեղեկատվական պնդումներ) — 219 նյութ: Շեշտվում է կախվածությունը «Ռոսատոմ»-ից և Մեծամորի ատոմակայանի անվտանգության հարցերը։
Էքզիստենցիալ սպառնալիք (պնդումներ, որոնցում որևէ քաղաքական ուժին ընտրելը ներկայացվում է որպես պետության գոյաբանական կամ ազգային անվտանգության սպառնալիք) — 208 նյութ: Նշվում է, որ Հայաստանը դիտարկվում է ոչ թե որպես ինքնիշխան պետություն, այլ որպես կառավարվող քաղաքական տարածք, որտեղ ընտրությունները ծառայում են ոչ թե իրական ընտրությանը, այլ արդեն ընդունված որոշումների ձևական հաստատմանը։
Եկեղեցի և պետություն (Հայ Առաքելական եկեղեցու և կառավարության հարաբերությունների շուրջ ձևավորվող նարատիվներ) — 191 նյութ: Գերակշռում են եկեղեցականների նկատմամբ քրեական հետապնդումների մասին լուրերը, որոնք Telegram-ում տարածվում են որպես «հարձակում ազգային արժեքների վրա»։
Խաղաղություն և TRIPP (խաղաղության գործընթացի և Թրամփի ուղու շուրջ ձևավորվող նարատիվներ) — 140 նյութ: «Թրամփի ուղին» (TRIPP) որակվում է որպես ամերիկյան նախագիծ՝ հօգուտ Ադրբեջանի և Թուրքիայի։
Արտաքին ազդեցություն (քաղաքական ուժերին կամ գործիչներին օտար ազդեցության գործակալ ներկայացնող հաղորդագրություններ) — 100 նյութ: Կիրառվում է «ազդեցության գործակալ» տերմինը՝ պիտակավորելով քաղաքական գործիչներին, ովքեր սպասարկում են «թշնամական թեզեր»։

2.2. Նարատիվների հատումների վերլուծություն

Այս շաբաթվա ընթացքում դիտարկվել են մի քանի հիմնական հատումներ։ Առաջինը «Խաղաղության գործընթացի» և «Սահմանների/առևտրի» հատումն է։ Մասնավորապես, TRIPP-ը ներկայացվում է որպես տրանզիտային միջանցքի նախագիծ, որը կապահովի Ադրբեջանի և Նախիջևանի կապը՝ շրջանցելով Ռուսաստանն ու Իրանը։

Երկրորդ կարևոր հատումը «Եկեղեցի և պետություն» ու «Արտաքին ազդեցություն» թեմաների միջև է։ Եկեղեցու դեմ ուղղված քայլերը մեկնաբանվում են որպես դրսից թելադրված օրակարգ՝ ուղղված հայկական ինքնության թուլացմանը։ Այս նարատիվը սերտորեն զուգորդվում է «թուրք-ադրբեջանական շահերի սպասարկման» մեղադրանքների հետ։

2.3. Հարթակների վերլուծություն

YouTube-ը (1055 նյութ) հիմնական հարթակն է, որտեղ տեղի են ունենում վերլուծական քննարկումները։ Telegram-ը (720) օգտագործվում է օպերատիվ լուրերի և արտահոսքերի համար։ Facebook-ում (381) գերակշռում են պաշտոնական հայտարարությունները, իսկ TikTok-ում (133)՝ էմոցիոնալ կարճ հոլովակները։

2.4. Դերակատարների վերլուծություն

1. ՀՀ մեդիա հարթակներ և լրատվամիջոցներ. Այս խումբը գեներացնում է բովանդակության առյուծի բաժինը։ Լրատվամիջոցները հաճախ հանդես են գալիս որպես քաղաքական ուժերի խոսափող՝ ապահովելով նարատիվների լայն տարածումը։

2. Անանուն և/կամ չնույնականացված տեղեկատվական կայքեր. Ակտիվորեն տարածում են ապատեղեկատվություն և «ֆեյք նյուզեր», որոնք միտված են խուճապի սերմանմանը։

3. Քաղաքական գործիչներ և դերակատարներ. Այս խումբը նարատիվների հիմնական աղբյուրն է, ում ելույթները դառնում են մեդիա հոսքերի հիմք։

3. Ժամանակային դինամիկա

Նարատիվ	Երկ.	Երք.	Չոր.	Հինգ.	Ուրբ.	Շաբ.	Կիր.	Քանակ
1.Մրցակիցների վարկաբեկում	31	61	112	72	31	22	9	338
2. Սահմաններ և առևտուր	68	72	40	39	69	12	5	305
3. Զինված ուժեր	39	37	76	51	33	24	9	269
4.Ընտրություններ և ԿԸՀ	29	14	93	44	46	22	16	264
5. Եվրոպա և Հայաստան	33	46	49	33	76	14	4	255
6.Էներգետիկա	15	70	38	39	41	12	4	219
7.Էքզիստենցիալ սպառնալիք	21	33	40	41	44	22	7	208
8. Եկեղեցի և պետություն	11	24	23	47	30	22	34	191
9.Խաղաղություն և TRIPP	36	31	27	21	11	12	2	140
10.Արտաքին ազդեցություն	9	17	34	15	12	10	3	100
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ	292	405	532	402	393	172	93	2289

4. Եզրակացություններ և բացահայտումներ

Տեղեկատվական պատերազմի սրացում. 2289 գրառումների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ տեղեկատվական դաշտը լիովին ծառայում է նախընտրական նպատակներին։ «Մրցակիցների վարկաբեկումը» դարձել է թիվ 1 օրակարգը։
Ինստիտուտների թիրախավորում. Զինված ուժերի և Եկեղեցու վարկաբեկումը կրում է համակարգված բնույթ:
Արտաքին գործոնի շահարկում. TRIPP-ը և արևմտյան ազդեցությունը օգտագործվում են որպես գործիք՝ ընտրողներին «ինքնիշխանության կորստով» վախեցնելու համար։
Դերակատարների սինխրոնացում. Լրատվամիջոցները միաժամանակ և համակարգված առաջ են մղում թիրախային նարատիվներ՝ ստեղծելով փակ տեղեկատվական միջավայր, որտեղ լսարանը ստանում է սեփական հայացքների հետ համընկնող տեղեկատվություն։

___________________________________________________________________________

Մոնիտորինգն իրականացվել է «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ» (MDI) տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից։

Զեկույցը մշակվել է «ՀՀ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների մոնիտորինգի մեթոդաբանությանը» համապատասխան։ Տվյալների ավտոմատացված հավաքագրումն ու զեկույցի մշակումն իրականացվել են արհեստական բանականությամբ օժտված գործիքների միջոցով՝

Letsdata թվային մոնիտորինգի գործիքը կիրառվել է առաջնային աղբյուրների տվյալների հավաքագրման համար,
իսկ Claude, NotebookLM և Gemini գործիքները՝ զեկույցի գեներացման համար։

Վերլուծությունը հիմնված է նախապես ընտրված 250 աղբյուրների (նույնն է՝ դերակատարներ) ցուցակի վրա։ Գործընթացն ուղեկցվել է մասնագիտական վերահսկողությամբ՝ մոնիտորինգի մասնագետի և տվյալների հավաքագրման մասնագետի մասնակցությամբ՝ հավաստիության երաշխավորման նպատակով:

2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների մոնիտորինգի մեթոդաբանություն

Մոնիտորինգն իրականացվել է «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ» տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից։

Մոնիտորինգի նպատակը

Մոնիտորինգի նպատակն է ուսումնասիրել հայաստանյան տեղեկատվական միջավայրը և դրա զարգացման միտումները՝ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների համատեքստում։

Ուսումնասիրությունը կենտրոնանում է ընտրական գործընթացի վրա ազդեցություն ունեցող հաղորդագրությունների քարտեզագրման և դրանց տարածման օրինաչափությունների բացահայտման վրա։

Մոնիտորինգն առավելապես կենտրոնանում է տեղեկատվության շրջանառման քանակական տվյալների վրա, ինչն էապես բացահայտում է, թեմաների դինամիկան, դրանց կարևորությունն ու ազդեցության շրջանակը։

Մեթոդաբանություն

Մոնիտորինգի շրջանակում մշակվել են թեմատիկ 10 ուղղություններ, որոնք առավել աչքի ընկնող և քննարկվող իրադարձություններն են Հայաստանում՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանային զարգացումները, միջազգային հարբերություններում Հայաստանի դերակատարումը և տեղական մակարդակում տեղի ունեցող սոցիալական, քաղաքական, տնտեսական ու մարդու իրավունքներին և ժողովդրավարությանն առնչվող իրադարձությունները։

Մոնիտորինգի ընթացքում շաբաթական կտրվածքով հավաքագրվել և վերլուծվել են թեմատիկ 10 ուղղություններին առնչվող հետևյալ գործոնները՝

Տարածման միտումները՝ ակտիվությունը, անկումը, տատանումները
Հարթակները, որոնցում դրանք տարածվել են
Դերակատարները, որոնք դրանք հրապարակել են

Յուրաքանչյուր շաբաթվա զեկույցներն համեմատվել են նախորդող ժամանակահատվածների արդյունքների հետ՝ ընդգծելով դրանց զարգացման միտումներն ու օրինաչափություններն ընդհանուր տեղեատվական միջավայրում։

Շաբաթական մոնիտորինգի արդյունքները գնահատել են՝

Ա) որ թեմատիկ ուղղությունը/նարատիվն է առավել ակտիվ,

Բ) որ դերակատարներն են առավել հաճախ տարածում այդ նարատիվները,

Գ) կա՞ ծավալի աճ կամ նվազում,

Դ) որ հարթակներում են առավել կենտրոնացված նարատիվների շրջանառումը։

Մոնիտորինգի արդյունքները ներկայացված են շաբաթական համառոտ վերլուծական զեկույցի տեսքով՝ ապահովելով ժամանակային համադրելիությունը և դինամիկայի դիտարկումը։

2.1. Մոնիտորինգի շրջանակ

Մոնիտորինգը հիմնված է նախապես սահմանված 10 նարատիվների վրա․

1. Զինված ուժեր — ՀՀ Զինված ուժերը բացասաբար ներկայացնող կամ վարկաբեկող հաղորդագրություններ։

2. Սահմաններ և առևտուր — ՀՀ սահմանների, ներմուծման-արտահանման և տնտեսական կախվածության վերաբերյալ պնդումներ։

3. Եկեղեցի և պետություն — Հայ Առաքելական եկեղեցու և կառավարության հարաբերությունների շուրջ ձևավորվող նարատիվներ։

4. Ընտրություններ և ԿԸՀ — ընտրական գործընթացի և Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նկատմամբ անվստահություն կամ ընտրությունների կեղծման պնդումներ։

5. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ — էլեկտրացանցերի, էներգետիկ անվտանգության և ենթակառուցվածքների վերաբերյալ ապատեղեկատվական պնդումներ։

6. Եվրոպա և Հայաստան — եվրոպական կառույցների և ԵՄ դերի վերաբերյալ նարատիվներ։

7. Էքզիստենցիալ սպառնալիք — պնդումներ, որոնցում որևէ քաղաքական ուժին ընտրելը ներկայացվում է որպես պետության գոյաբանական կամ ազգային անվտանգության սպառնալիք։

8. Արտաքին ազդեցություն — քաղաքական ուժերին կամ գործիչներին օտար ազդեցության գործակալ ներկայացնող հաղորդագրություններ։

9. Խաղաղություն և TRIPP— խաղաղության գործընթացի և Թրամփի ուղու շուրջ ձևավորվող նարատիվներ։

10. Մրցակիցների վարկաբեկում — նարատիվներ, որոնք փորձում են վարկաբեկել քաղաքական հակառակորդներին, մեղադրել հանցագործությունների, պետական դավաճանության կամ դավադրությունների մեջ։

2.2. Տվյալների հավաքագրում

Տվյալները հավաքագրվել են LetsData թվային մոնիտորինգի գործիքի միջոցով։ Վերլուծությունը հիմնված է նախապես ընտրված 250 աղբյուրների (նույնն է՝ դերակատարներ) ցուցակի վրա, որը ներառում է՝

ՀՀ մեդիա դերակատարներ և լրատվամիջոցներ (95)
Անանուն և/կամ չնույնականացված տեղեկատվական կայքեր
Քաղաքական գործիչներ, քաղաքական կուսակցություններ, քաղաքական դերակատարներ և փոխկապակցված անձինք՝
- ՀՀ կառավարության ներկայացուցիչներ (39)
- ԱԺ պատգամավորներ (49)
- Խորհրդարանական ընտրությունների թեկանծուներ և արտախորհրդարանական քաղաքական ուժերի ներկայացուցիչներ (66)

Տվյալների հավաքագրման աղբյուրների հարթակները չորսն են՝ Facebook, YouTube, Telegram, TikTok։ Մոնիտորինգի ընթացքում դիտարվել են հայալեզու և ռուսալեզու հրապարակումները։

2.3. Դասակարգում

Հավաքագրված հրապարակումները դասակարգվել են ըստ վերոնշյալ թեմատիկ ուղղությունների շոշափած բովանդակության և հիմնական ուղերձի։ Այն հրապարակումները, որոնք պարունակել են մեկից ավելի նարատիվ և/կամ թեմատիկ ուղղություն, դրանք համապատասխանաբար ներառվել են մի քանի կատեգորիաներում։

2.4. Ժամանակահատված

Մոնիտորինգի մեկնարկը՝ 01 փետրվարի, 2026 թվական
Մոնիտորինգի արդյունքների հրապարակումը՝ շաբաթական զեկույցներով
Մոնիտորինգի ավարտը՝ 30 հունիսի, 2026

2.5. Տվյալների որակի ապահովում

Տվյալների որակի ապահովման գործընթացը ուղղված է եղել մոնիտորինգի ընթացքում հավաքագրված տեղեկատվության ճշգրտության և ամբողջականության պահպանմանը։ Բոլոր դեպքերում, տվյալների ավտոմատացված հավաքագրումը և զեկույցի մշակումն իրականացվել է արհեստական բանականությամբ օժտված գործիքի միջոցով`

Letsdata թվային մոնիտորինգի գործիքը կիրառվել է առաջնային աղբյուրների տվյալների հավաքագրման համար,
իսկ Claude, NotebookLM և Gemini գործիքները՝ զեկույցի գեներացման համար։

Գործիքների համակցված կիրառումը հնարավորություն է տվել աշխատել մեծ քանակի տվյալների տողերի հետ՝ ապահովելով տվյալների մշակումը և վերլուծության արագությունը։ Ավտոմատացված հավաքագրման գործընթացն ուղեկցվել է մարդկային վերահսկողությամբ՝ տվյալների հավաստիությունը լրացուցիչ հաստատելու նպատակով։

2.6. Տվյալների արխիվացում և պահպանում

Հավաքագրված և մշակված բոլոր տվյալները համակարգվել և պահվել են անվտանգ թվային միջավայրում՝ սահմանափակ հասանելիությամբ։ Արխիվացումն իրականացվել է ըստ սահմանված կառուցվածքի՝ ապահովելով տվյալների հետագա օգտագործման, համեմատական վերլուծության և վերահղման հնարավորությունը։

ՀՀ տեղեկատվական միջավայրը և նարատիվների դինամիկան փետրվարի 1-8-ը

Մոնիտորինգի վերլուծական զեկույց

1. Համատեքստ

2026 թվականի փետրվարի առաջին շաբաթը նշանավորվեց տեղեկատվական հոսքերի ակտիվությամբ, ինչը պայմանավորված է քաղաքական մի շարք ուժերի նախընտրական քարոզչությամբ։ Հիմնական շեշտադրումները տեղափոխվել են անձնական վարկաբեկումների և արտաքին աշխարհաքաղաքական ազդեցությունների տիրույթ։ Առանցքային իրադարձությունները, ինչպիսիք են Սարգիս Կարապետյանի աղմկահարույց փոդքասթը և ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի սպասվող այցը, դարձել են նարատիվների ձևավորման հիմնական շարժիչ ուժերը։

Ամփոփ վիճակագրություն

Նարատիվ (ըստ նվազման կարգի)	Գլխավոր դերակատարների խումբ	Facebook	Telegram	YouTube	TikTok	Ընդհանուր
1. Մրցակիցների վարկաբեկում	ՀՀ մեդիա հարթակներ	142	115	68	39	364
2. Սահմաններ և առևտուր	Անանուն կայքեր	89	94	55	30	268
3. Արտաքին ազդեցություն	Քաղաքական դերակատարներ	76	112	59	20	267
4. Զինված ուժեր	ՀՀ մեդիա հարթակներ	39	115	86	13	253
5.Ընտրություններ և ԿԸՀ	Անանուն կայքեր	54	82	67	22	225
6. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ	ՀՀ մեդիա հարթակներ	48	76	62	18	204
7. Էքզիստենցիալ սպառնալիք	Քաղաքական դերակատարներ	42	68	55	32	197
8. Եվրոպա և Հայաստան	ՀՀ մեդիա հարթակներ	51	64	58	18	191
9. Եկեղեցի և պետություն	Քաղաքական դերակատարներ	36	72	64	18	190
10.Խաղաղություն և TRIPP	Անանուն կայքեր	28	54	42	14	138
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ		605	852	616	224	2297

2.1. Նարատիվների և դրանց հաճախականության վերլուծություն

Տեղեկատվական հոսքի 3 հիմնական նարատիվները եղել են.

Մրցակիցների վարկաբեկում (նարատիվներ, որոնք փորձում են վարկաբեկել քաղաքական հակառակորդներին, մեղադրել հանցագործությունների, պետական դավաճանության կամ դավադրությունների մեջ) — 364 նյութ. Սա շաբաթվա ամենածավալուն թեման է։ Կենտրոնական իրադարձությունը գործարար Սամվել Կարապետյանի որդու՝ Սարգիս Կարապետյանի մասնակցությամբ փոդքասթն էր, որտեղ նրա ձևակերպումները («ուժեղ Հայաստանում չի լինելու անբավարարված կին») օգտագործվեցին իշխանությունների կողմից՝ քաղաքական մրցակցին, նրա ընտանիքին և քաղաքական ուժին վարկաբեկելու համար։ Տեղեկատվությունը հասել է անգամ միջազգային The Telegraph-ին։ Մյուս կողմից, ընդդիմադիր դաշտը վարկաբեկում է իշխանություններին՝ տարածելով հին և մանիպուլյատիվ տեղեկատվություն Նիկոլ Փաշինյանի դստեր՝ Մարիամ Փաշինյանի աշխատավարձի՝ 4․2 մլն դրամով բարձրացման մասին, մեղադրելով իշխանությանը կոռուպցիայի և «թալանի» մեջ։

Սահմաններ և առևտուր (ՀՀ սահմանների, ներմուծման-արտահանման և տնտեսական կախվածության վերաբերյալ պնդումներ) — 268 նյութ։ Այս նարատիվը շեշտադրում է Հայաստանի տնտեսական կախվածությունը և սահմանային անվտանգության խոցելիությունը։ Քննարկումները ծավալվում են հատկապես Սյունիքի շուրջ, որը ներկայացվում է որպես Ռուսաստանի և Իրանի զսպման կետ։ Ջ.Դ. Վենսի առաջիկա այցը Երևան և Բաքու դիտարկվում է որպես տարածաշրջանային ճանապարհների վերահսկողություն:

Արտաքին ազդեցություն (քաղաքական ուժերին կամ գործիչներին օտար ազդեցության գործակալ ներկայացնող հաղորդագրություններ) — 267 նյութ. Վեր է հանվում նաև «արևմտյան օկուպացիայի» և «ՀԿ-ների ցանցի» միջոցով պետականությունը քայքայելու թեզը։ Այս նարատիվը սերտորեն կապվում է նաև ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի սպասվող այցի և հայ-ամերիկյան հարաբերությունների ակտիվացման հետ։

Մյուս 7 նարատիվների վերլուծություն.

Զինված ուժեր (ՀՀ Զինված ուժերը բացասաբար ներկայացնող կամ վարկաբեկող հաղորդագրություններ) -253 նյութ. Շեշտը դրվում է բանակի ներքին խնդիրների և բանակում փետրվարի 1-ից եկեղեցու կողմից նշանակված հոգևոր ծառայողների գործունեությունը դադարեցվելու վրա։
Ընտրություններ և ԿԸՀ (ընտրական գործընթացի և Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նկատմամբ անվստահություն կամ ընտրությունների կեղծման պնդումներ) — 225 նյութ. Հիմնական մեղադրանքը քաղաքացիական ծառայողներին պարգևավճար տալն է, և անվանվում է «պետական կաշառք» սպասվող ընտրություններին իշխանություններին ընտրելու համար։
Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ (էլեկտրացանցերի, էներգետիկ անվտանգության և ենթակառուցվածքների վերաբերյալ ապատեղեկատվական պնդումներ) -204 նյութ. Քաղաքական գործընթացներին զուգահեռ շրջանառվում է ՀԷՑ-ի շուրջ «թալանի» նարատիվը։
Էքզիստենցիալ սպառնալիք (պնդումներ, որոնցում որևէ քաղաքական ուժին ընտրելը ներկայացվում է որպես պետության գոյաբանական կամ ազգային անվտանգության սպառնալիք) — 197 նյութ. Ընտրությունները ներկայացվում են որպես գոյաբանական պայքար, որտեղ պարտությունը նշանակում է պետականության վերջնական կորուստ։
Եվրոպա և Հայաստան (եվրոպական կառույցների և ԵՄ դերի վերաբերյալ նարատիվներ) — 191. ԵՄ դիտորդական առաքելությունը և ֆինանսական աջակցությունը ներկայացվում են որպես «միջամտություն ներքին գործերին ավանդական արժեքների քայքայում»։
Եկեղեցի և պետություն (Հայ Առաքելական եկեղեցու և կառավարության հարաբերությունների շուրջ ձևավորվող նարատիվներ) -190 նյութ. Կենտրոնական թեման Վաշինգտոնի կրոնական ազատության գագաթնաժողովն էր և եկեղեցու դեմ իրականացվող «ռեպրեսիաների» միջազգայնացումը։
Խաղաղություն և TRIPP (խաղաղության գործընթացի և Թրամփի ուղու շուրջ ձևավորվող նարատիվներ) — 138 նյութ. Չնայած ցածր ծավալին, սա որակապես կարևոր նարատիվ է։ Ջեյ Դի Վենսի սպասվող այցը (փետրվարի 9) կապվում է TRIPP-ի գործնական մեկնարկի, միջուկային էներգետիկայի և բարձր տեխնոլոգիաների հետ։

2.2. Նարատիվների հատումների վերլուծություն

Այս շաբաթվա առանցքային հատումը դիտարկվում է «Խաղաղություն և TRIPP» ու «Արտաքին ազդեցություն» թեմաների միջև։ Ջեյ Դի Վենսի այցը ներկայացվում է որպես ԱՄՆ-ի կողմից տարածաշրջանում ռազմավարական ներկայություն հաստատելու փորձ։

Երկրորդ կարևոր հատումը «Մրցակիցների վարկաբեկում» և «Էներգետիկա» նարատիվների միջև է։ Սամվել Կարապետյանի ընտանիքի թիրախավորումը զուգակցվում է ՀԷՑ-ի դեմ ուղղված տեղեկատվական գրոհով։

2.3. Հարթակների վերլուծություն

Telegram-ը (852 նյութ) մնում է անհայտ և/կամ չնույնականացված տեղեկատվական ալիքներով մանիպուլյատիվ տեղեկատվություն տարածելու և կոշտ քննադատություն հնչեցնելու հիմնական հարթակը։ YouTube-ը (616) ակտիվորեն օգտագործվում է փոդքասթների և երկար հարցազրույցների համար։ Facebook-ը (605) ծառայում է որպես հիմնական լսարանի թիրախավորման միջոց, իսկ TikTok-ը (224)՝ էմոցիոնալ կարճ հոլովակների տարածման համար։ Այս հարթակում տարբեր քաղաքական ուժերի կողմից արհեստական բանականությամբ օժտված գործիքների միջոցով ստեղծվող տեսանյութերը նույնպես մեծ ակտիվությամբ են տարածվում։

2.4. Դերակատարների վերլուծություն

1. ՀՀ մեդիա հարթակներ և լրատվամիջոցներ. Այս խումբը հիմանկանում լուսաբանել է քաղաքական գործիչների և դերակատարների հայտարարություններն ու գրառումները։

2. Անանուն և/կամ չնույնականացված տեղեկատվական կայքեր. Այս դերակատարները, հատկապես TikTok սոցիալական հարթակում ակտիվորեն տարածել են արհեստական բանականությամբ օժտված գործիքների միջոցով ստեղծված տեսանյութեր։

3. Քաղաքական գործիչներ և դերակատարներ. Այս խումբը նարատիվների հիմնական աղբյուրն է։ Խումբը ակտիվ է եղել հատկապես Սարգիս Կարապետյանի շուրջ սկանդալի տարածման հարցում։

3. Ժամանակային դինամիկա

Նարատիվ	Կիր.	Երկ.	Երք.	Չոր.	Հինգ.	Ուրբ.	Շաբ.	Կիր.	Քանակ
1.Մրցակիցների վարկաբեկում	16	32	69	79	82	46	28	12	364
2. Սահմաններ և առևտուր	9	31	34	29	46	72	36	11	268
3. Արտաքին ազդեցություն	8	35	54	45	57	43	16	9	267
4. Զինված ուժեր	12	49	57	19	20	43	41	12	253
5.Ընտրություններ և ԿԸՀ	3	42	53	33	18	44	27	5	225
6. Էներգետիկա	8	34	82	18	19	15	21	7	204
7. Էքզիստենցիալ սպառնալիք	11	9	38	16	35	26	58	4	197
8. Եվրոպա և Հայաստան	6	21	25	26	77	25	9	2	191
9. Եկեղեցի և պետություն	6	26	51	26	36	21	16	8	190
10. Խաղաղություն և TRIPP	1	10	43	24	38	4	13	5	138
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ	80	289	506	315	429	339	265	75	2297

4. Եզրակացություններ և բացահայտումներ

Սարգիս Կարապետյանի սկանդալի թիրախավորումը. Շաբաթվա ամենաբարձր ռեզոնանս ունեցող թեման էր, որն օգտագործվեց իշխանությունների կողմից՝ հնարավոր նոր քաղաքական մրցակցին վաղաժամ չեզոքացնելու համար։
Ջեյ Դի Վենսի այցի սպասումները. ԱՄՆ փոխնախագահի այցը (փետրվարի 9) դիտարկվում է որպես TRIPP նախագծի գործնական փուլի մեկնարկ և հայ-ամերիկյան հարաբերությունների նոր մակարդակ։
Եկեղեցու հարցի միջազգայնացումը. Վաշինգտոնի գագաթնաժողովը նոր թափ հաղորդեց եկեղեցու դեմ իրականացվող քայլերի քննադատությանը՝ այն դուրս բերելով ներքին քաղաքական տիրույթից։
Տեղեկատվական միջավայրը մտնում է բացահայտ դիմակայության փուլ, որտեղ միջազգային այցերը և անձնական վարկաբեկումները դառնում են ընտրազանգվածի վրա ազդելու հիմնական լծակները։

___________________________________________________________________________

Մոնիտորինգն իրականացվել է «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ» (MDI) տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից։

Letsdata թվային մոնիտորինգի գործիքը կիրառվել է առաջնային աղբյուրների տվյալների հավաքագրման համար,
իսկ Claude, NotebookLM և Gemini գործիքները՝ զեկույցի գեներացման համար։

Հայաստան․ թվային սպառնալիքների համապատկերը 2024

Հայաստանի թվային անվտանգության միջավայրը 2024 թվականին բախվել է զգալի մարտահրավերների, որոնք հիմնականում պայմանավորված էին աշխարհաքաղաքական լարվածությամբ և գերզարգացած կիբեռսպառնալիքներով: Դեպի Եվրամիություն և Միացյալ Նահանգներ երկրի ռազմավարական շրջադարձը և Ռուսաստանից կախվածության նվազումը, ըստ երևույթին, ուժեղացրել են առկա կիբեռանվտանգային ռիսկերը:

Բեռնել զեկույցի ամբողջական տարբերակը՝

Հայերեն

Անգլերեն

Սպառնալիքի շրջանակն ընդգրկում է թիրախավորված հարձակումներ բազմաթիվ ոլորտների՝ պետական կառույցների, լրատվամիջոցների և քաղաքացիական հասարակության խմբերի վրա: Հատկապես մտահոգիչ է դարձել պետական հովանավորությամբ գործող կիբեռլրտեսությունը. Հայաստան-Ադրբեջան հակամարտության ընթացքում արձանագրվել են լրտեսող նորագույն ծրագրերի կիրառման դեպքեր: Հայաստանի թվային ենթակառուցվածքների վրա այս շարունակական հարձակումներն անվտանգության վերաբերյալ լուրջ մտահոգություններ են առաջացրել:

Սույն զեկույցում ներկայացված են թարմացված տվյալներ Հայաստանի առջև ծառացած հիմնական կիբեռսպառնալիքների՝ վարձու լրտեսող ծրագրերի (mercenary spyware), ֆիշինգի, DDoS հարձակումների, կայքերը կոտրելու դեպքերի, հեռակառավարվող տրոյական ծրագրերի (Remote Access Trojans, RAT) և ինսայդերական վտանգների վերաբերյալ: Զեկույցում ներառված են կիբեռհանցագործությունների, այդ թվում պետական հովանավորությամբ կատարված հարձակումների նշանակալի դեպքերը, միտումները, ինչպես նաև Հայաստանի իշխանությունների և կիբեռանվտանգության մասնագիտացված կազմակերպությունների արձագանքը: Զեկույցի նպատակն է կիբեռանվտանգության ոլորտի մասնագետներին, քաղաքականություն մշակողներին և լրագրողներին ներկայացնել տվյալների վրա հիմնված վերլուծություն՝ Հայաստանի կիբեռդիմակայունության և 2024 թվականին ի հայտ եկած ռիսկերի վերաբերյալ։

Հայաստան. թվային սպառնալիքների համապատկերը 2023

Թվային անվտանգության համատեքստում Հայաստանն աչքի է ընկել մի քանի պատճառներով. երկիրը ենթարկվել է այլ պետությունների կողմից հովանավորվող կիբեռհարձակումների, այդ թվում՝ NSO Group-ի Pegasus լրտեսող ծրագրի միջոցով, որը կիրառվել է Լեռնային Ղարաբաղում, հայ-ադրբեջանական հակամարտության ժամանակ։ Աշխարհաքաղաքական համապատկերը է՛լ ավելի է բարդանում համաշխարհային այնպիսի կիբեռտերությունների ներգրավմամբ, ինչպիսիք են Ռուսաստանը, Իրանը և Իսրայելը, որը ծառայություններ է մատուցում Ադրբեջանին: Այս երկրները, ինչպես հայտնի է, ակտիվ գործունեություն են ծավալում Հայաստանի ներսում՝ գրգռելով առանց այն էլ լարված կիբեռմիջավայրը։

Սույն զեկույցում ներկայացված են Հայաստանում քաղաքացիական հասարակության և լրագրողների առջև ծառացած սպառնալիքները, ինչպես նաև՝ արժեքավոր դիտարկումներ կիբեռանվտանգության փորձագետների համար: Խոշոր տեխնոլոգիական ընկերությունները, ինչպիսիք են Google-ը, Microsoft-ը, Meta-ն և Apple-ը, հրապարակել են զեկույցներ՝ մատնանշելով Հայաստանը թիրախավորած տարատեսակ կիբեռհարձակումներ: Այս զեկույցներն ընդգծում են, որ զգայուն տվյալների և ենթակառուցվածքների պաշտպանության համար անհրաժեշտ են կիբեռանվտանգության ուժեղացված հրատապ միջոցառումներ:

Ներբեռնել զեկույցը

«Կիբեռանվտանգության մասին» օրենքի նախագծի լրամշակված տարբերակի ընդհանուր եւ համակարգային խնդիրները. դիտողություններ եւ առաջարկություններ

Գեւորգ Հայրապետյան (CyberHUB, dpHUB)

Նախագիծն անորոշ է, պարզ չէ, թե ում է վերաբերում, ում համար է սահմանում պարտականություններ:

Այսպես, նախատեսվում է, որ Նախագծի գործողությունը պետք է տարածվի «Փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության պետական աջակցության մասին» օրենքով սահմանված չափանիշների համաձայն միջին դասակարգված իրավաբանական անձանց եւ անհատ ձեռնարկատերերի եւ միջին դասակարգման համար սահմանված չափանիշները գերազանցող իրավաբանական անձանց եւ անհատ ձեռնարկատերերի նկատմամբ, ովքեր ծառայություն են մատուցում Նախագծի 16-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված ոլորտներից մեկում կամ մի քանիսում միաժամանակ: Նախագծի 16-րդ հոդվածի 2-րդ մասը թվարկում է այն ոլորտները, որոնցում Նախագծի իմաստով մատուցվում են կենսական նշանակության ծառայություններ: Նշված դրույթով սահմանվող ոլորտները չափազանց ընդհանուր են, անորոշ, հնարավորություն չեն տալիս հստակ պարզել, թե արդյոք Նախագծով նախատեսվող կարգավորումները վերաբերելու են այս կամ այն տնտեսվարողին:

Օրինակ, Նախագծի 16-րդ հոդվածի 2-րդ մասը կենսական նշանակության ծառայությունների մատուցման ոլորտ է համարում ի թիվս այլնի նաեւ «արտադրությունը»: Միաժամանակ պարզ չէ, թե ինչպես է պետք է հասկանալ եւ մեկնաբանել նշված եզրույթը. արդյոք արտադրությունը բառի սովորական իմաստով ներառու՞մ է նաեւ մեդիա-բովանդակության արտադրությունը, կամ արդյոք արտադրությունը ներառու՞մ է տնտեսական գործունեության այն բոլոր տեսակները, որոնք ուղղակիորեն որպես արտադրություն են նշված ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի հրամանով հաստատված՝ տնտեսական գործունեության տեսակների դասակարգիչներում, ներառյալ ստվցարաթղթի արտադրությունը կամ ձեռնափայտի կամ կոճակների արտադրությունը:

Նախագիծն առանց դրա գործողությունում հայտնվող անձանց շրջանակը հստակեցնելու անընդունելի է:

Նախագծում ըստ էության տարանջատված չեն կրիտիկական ենթակառուցվածները տեղեկատվական այլ համակարգերից, որոնք չեն համարվում կրիտիկական ենթակառուցվածք: Սա խնդրահարույց է, քանի որ մի կողմից կրիտիկական չհամարվող համակարգերի դեպքում առանց պատճառաբանության նախատեսվում են այնպիսի խիստ կանոններ, ինչպիսին կրիտիկական ենթակառուցվածքների համար, եւ հակառակը՝ կրիտիկական ենթակառուցվածքների համար չեն սահմանվում այնպիսի կանոններ, որոնք կբխեն կրիտիկական ենթակառուցվածքների կարեւորությունից (տես՝ Նախագծի 17-րդ հոդվածը):

Կրիտիկական ենթակառուցվածքների դեպքում ողջամիտ կարող են լինել կրիտիկական ենթակառուցվածքի տեղայնացման, ինչպես նաեւ կրիտիկական ենթակառուցվածքն օգտագործողի եւ դրա կիբեռանվտանգության ծառայություն մատուցողի՝ ՀՀ իրավազորությունում գտնվելու կանոնները. նման կանոնները կրիտիկական ենթակառուցվածքի «շահառու» ընդհանուր հասարակության եւ անձանց իրավունքների պաշտպանության (ներպետական օրենսդրության կիրառում, իրավունքի ինքնապաշտպանություն, իրավունքի դատական պաշտպանություն եւ այլն) երաշխիք է:

Խնդրահարույց է մի կողմից ենթակա պետական մարմնի կարգավիճակը, մյուս կողմից ենթակա մարմնի կարգավիճակում չափազանց լայն լիազորությունների շրջանակը, ներառյալ՝ համակարգերին հասանելիության ռիսկերն ու անհամաչափ միջամտության արգելքի երաշխիքների բացակայությունը Նախագծում:

Հատկապես հաշվի առնելով Նախագծի գործողության ներքո գտնվողների անորոշությունը եւ կրիտիկական ենթակառուցվածները տեղեկատվական այլ համակարգերից ըստ էության տարանջատված չլինելու խնդիրը՝ խնդրահարույց է նախարարության ենթակա մարմնի կարգավիճակ ունեցող կառույցին օժտել տեղեկատվական համակարգեր ըստ էության անսահմանափակ եւ անվերահսկելի մուտքի, կիբեռանվտանգության աուդիտորների որակավորման եւ դրանով կիբեռանվտանգության ծառայությունների ոլորտը վերահսկելու հնարավորություններով օժտելը:

Նախագծի 14-րդ հոդվածը ենթակա պետական մարմնի կողմից ծառայություն մատուցողի կողմից կիրառվող տեղեկատվական համակարգ կամ կրիտիկական տեղեկատվական ենթակառուցվածք մուտք գործելը կամ ծառայություն մատուցողի կողմից կիրառվող տեղեկատվական համակարգի կամ կրիտիկական տեղեկատվական ենթակառուցվածքի օգտագործումը սահմանափակելը պայմանավորվում է ի թիվս այլնի այնպիսի հանգամանքներով, որոնք կամ հնարավոր է պարզել (հաստատել կամ հերքել) միայն տեղեկատվական համակարգ մուտք գործելուց հետո:

Ենթակա պետական մարմնի կողմից կիբեռանվտանգության աուդիտի ոլորտում լիազորությունների շրջանակում խնդրահարույց է, որ կիբեռանվտանգության աուդիտ պետք է անցնեն ոչ միայն օրենքի գործողության ներքո գտնվող ծառայություն մատուցողները, այլ նաեւ առանձին կիբեռանվտանգության ծառայություն մատուցողները:

Անհրաժեշտ է վերանայել ենթակա պետական մարմնի լիազորությունների սահմանները՝ առնվազն սահմանելով լիազորությունների իրականացմամբ մասնավոր անձանց տնտեսական եւ այլ գործունեությանը (այն է՝ իրավունքներին) անհամաչափ միջամտությունը բացառող երաշխիքներ (օրինակ, միջամտությամբ պատճառված վնասի հատուցման կանոն եւ այլն):

Անհասկանալի եւ խնդրահարույց է, թե ինչու է Նախագիծը շեշտադրում կիբեռանվտանգության ապահովման միջազգային ստանդարտները:

Այսպես, Նախագիծը սահմանում է կիբեռանվտանգության ստանդարտի ընդունման/ճանաչման երկու հնարավորություն՝ 1) ազգային ստանդարտը, որը մշակում է լիազոր մարմինը (ԲՏԱՆ) եւ հաստատում է ստանդարտացման եւ չափագիտության ազգային մարմնինը, 2) միջազգային ստանդարտները, որոնց ցանկը հաստատում է կառավարությունը (Նախագիծը կառավարությանը չի լիազորում ներպետական (ոչ միջազգային) որեւէ ստանդարտ ներառել ընդունելի ստանդարտների ցանկում): Ըստ այդմ, Նախագիծը որեւէ կերպ չի թույլատրում ներպետական որեւէ այլ ստանդարտի գոյության եւ այն ընդունելու/ճանաչելու հնարավորություն, ինչը խնդրահարույց է՝ հատկապես հաշվի առնելով այն, որ միջազգային ստանդարտները հաճախ այլ պետության ռեզիդենտ մասնավոր կազմակերպությունների մշակած ստանդարտներ են:

Վերոնշյալի համատեքստում անհասկանալի է նաեւ Նախագծում ստանդարտացման միջազգային կազմակերպության (ISO) ստանդարտը որպես օրինակ վկայակոչելը, քանի որ միեւնույն է նման ստանդարտների ցանկը պետք է հաստատի կառավարությունը:

Անհրաժեշտ է առհասարակ նախագծում ձեռնպահ մնալ միջազգային ստանդարտների շեշտադրումից եւ չնշել «միջազգային ստանդարտ», փոխարենը, ազգային ստանդարտից բացի կառավարությանն օժտել ոչ թե միայն միջազգային, այլ առհասարակ այլ ընդունելի ստանդարտ սահմանելու լիազորությամբ եւ Նախագծում բոլոր վերաբերելի դրույթներում հղում անել ազգային կամ կառավարության որոշմամբ սահմանված ստանդարտներին: Այդ պարագայում օրենքի դրույթներն ավելի ունիվերսալ կլինեն՝ հնարավորություն տալով կառավարությանը ընդունելի ստանդարտների ցանկում ըստ անհրաժեշտության եւ նպատակահարմարության ներառել լավագույն ստանդարտները՝ միջազգային եւ ներպետական ստանդարտներ կամ միայն միջազգային ստանդարտներ կամ միայն ներպետական ստանդարտներ եւ այլն:

Նախագիծն անցումային դրույթներով նախատեսում է օրենքից բխող ենթաօրենսդրական ակտերը, ինչպես նաեւ ազգային ստանդարտն ընդունել օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ տասերկուամսյա ժամկետում, իսկ ծառայություն մատուցողների համար իրենց կիբեռանվտանգության ապահովման ներքին կանոնակարգերը ընդունման, իրենց կողմից կիրառվող տեղեկատվական համակարգերում կամ կրիտիկական տեղեկատվական ենթակառուցվածքներում ռիսկերի գնահատման, կիբեռմիջադեպի կանխարգելման միջոցառումների ծրագրի մշակումն իրականացնելու համար նախատեսում է օրենքի ուժի մեջ մտնելուց հետո տասութամսյա ժամկետ: Ծառայություն մատուցողների մի շարք պարտականությունների փաստացի ապահովումն ուղղակիորեն կախված է լինելու ընդունվելիք ենթաօրենսդրական ակտերից եւ ազգային ստանդարտից, ուստի ծառայություն մատուցողները թեեւ կարող են որոշակիորեն նախապատրաստվել, սակայն նշված գործողությունները/պարտականությունները կարողանալու են բովանդակային ապահովել միայն ենթաօրենսդրական ակտերի եւ ազգային ստանդարտի ընդունումից հետո:

Նման պայմաններում ողջամիտ կլինի ենթաօրենսդրական ակտերի եւ ազգային ստանդարտի ընդունման համար սահմանել վեցամսյա ժամկետ՝ ըստ այդմ ծառայություն մատուցողներին օրենքի կիրառմանը պատրաստվելու ավելի երկար ժամանակ տալով ենթաօրենսդրական ակտերի եւ ազգային ստանդարտի ընդունումից հետո:

Նախագծի առանձին դրույթների խնդրահարույց լինելը կամ բխում է վերոնշյալ ընդհանուր խնդիրներից, հատկապես՝ 1-ին կետում նշված՝ Նախագծի գործողության ներքո գտնվողների անորոշության խնդրից: Ուստի, Նախագծի առանձին դրույթներ քննարկման են ենթակա միայն վերոնշյալ ընդհանուր խնդիրների քննարկման շրջականերում:

Armenia -- AI Generated illustration on Pegasus targeting Armenia, 20Jul2024

Pegasus. ինչպե՞ս են թիրախավորել Հայաստանը

2020 թվականից ամռանից մինչև 2023-ի աշուն Pegasus լրտեսող ծրագրի միջոցով Հայաստանում թիրախավորվել է մի քանի հարյուր անձ՝ պետական, քաղաքական, տնտեսական, հանրային գործիչներ, քաղհասարակության ներկայացուցիչներ և լրագրողներ։ Այս մասին տեղեկանում ենք «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտի» հրապարակած նոր զեկույցից, որը համակարգված տեղեկատվություն է ներկայացնում Հայաստանում Pegasus լրտեսող ծրագրի կիրառության մասին։

Թիրախների շարքում են եղել հանրապետության առաջին երեք դեմքերը՝ երկրի նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը, նրանց ընտանիքների անդամները։

Հայաստանյան օգտատերերը Apple-ի ծանուցումները սկսել են ստանալ 2021 թվականի նոյեմբերից, սակայն այդ ծանուցումներում հստակեցված չէին հարձակվողները կամ ինչ տեխնոլոգիա է կիրառվել, ինչը բացահայտելու համար լրացուցիչ ուսումնասիրություն իրականացվեց։

Access Now-ի, CyberHUB․Am-ի, Տորոնտոյի համալսարանի Munk School of Global Affairs-ի (the Citizen Lab), Amnesty International-ի անվտանգության լաբորատորիայի և թվային անվտանգության գծով հետազոտող Ռուբեն Մուրադյանի համատեղ հետաքննության արդյունքում 2023 թվականի մայիսին հայտնի դարձավ 12 դեպքերի մասին, երբ Apple-ի զգուշացնող ծանուցումներ ստացողների iPhone-ները փորձաքննության ենթարկեցին, և հետազոտողները պարզեցին, որ նրանք թիրախավորվել են Pegasus լրտեսող ծրագրի կողմից:

Հայտնի է, որ Pegasus-ը լրտեսող ծրագիր է, որը թողարկում և վաճառում է իսրայելական NSO Group ընկերությունը: Pegasus-ն օգտագործում է բջջային սարքերի անվտանգային խոցելիությունը՝ չթույլատրված մուտք գործելու համար։ Թիրախի սմարթֆոնում ներկառուցվելուց հետո, Pegasus-ը հարձակվողին թույլ է տալիս մուտք ունենալ օգտատիրոջ գաղտնաբառեր, կոնտակտներ, օրացույց, տեքստային հաղորդագրություններ, զանգեր, անգամ՝ միացնել հեռախոսի տեսախցիկը և խոսափողը՝ սարքի մոտակայքում առկա իրավիճակը արձանագրելու համար:

CyberHUB․Am-ի ուսումնասիրության արդյունքում հաստատվել է, որ հայաստանյան տարբեր նախկին և գործող պետական պաշտոնյաների, պատգամավորների, փորձագետների, քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների և լրագրողների ավելի քան երկու հարյուր iPhone-ներ ստացել են սպառնալիքների մասին Apple-ի ծանուցումները։ Ընդ որում, հայաստանյան փորձագետները, ուսումնասիրելով Apple-ի ծանուցումները ստացած անձանց տասնյակ հեռախոսներ, նախնական եզրակացության են հանգել, որ դրանց ճնշող մեծամասնությունը թիրախավորված է եղել Pegasus-ով, թեև հայտնաբերվել են նաև այլ կիբեռլրտեսական ծրագրերով թիրախավորումներ ևս։ Ընդ որում, Pegasus֊ի կիրառումը հատկապես ակտիվ է եղել հայ-ադրբեջանական սրացումների՝ պատերազմի, սահմանային բախումների, հայ-ադրբեջանական առանցքային բանակցությունների, հայաստանյան ներքաղաքական լարվածության ժամանակաշրջանում, ինչն առաջին հիմքերից էր կասկածելու, որ Հայաստանում, Հայաստանի դեմ ծավալվող կիբեռարշավների հետևում կանգնած են Ադրբեջանի իշխանությունները։

Զեկույցն ամբողջությամբ կարող եք կարդալ այստեղ։

Armenia -- AI Generated illustration for the blog-post on Data Management by the Armenian State Bodies, Yerevan, 03Apr2024

Տվյալների կառավարումը ՀՀ պետական մարմիններում

«Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտը» լույս է ընծայել «Տվյալների կառավարումը ՀՀ պետական մարմիններում» թեմայով հետազոտությունը, որն վերլուծում է հայաստանյան պետական մարմիններում տվյալների մշակման տարբեր փուլերը, ներառյալ ձեռքբերումը կամ ձևավորումը, մշակումը և հեռացումը։

Վերլուծության հեղինակն է Անձնական տվյալների պաշտպանության գործակալության նախկին պետ և ոլորտի լավագույն փորձագետներից մեկը հանդիսացող Գևորգ Հայրապետյանը։

Վերլուծության նպատակն է պարզել, թե արդյոք տվյալները հավաքագրվում և ձևավորվում են առանց համապատասխան իրավական հիմքի, կան արդյոք կանոններ այդպիսի տվյալների հետ աշխատելու համար, նույնիսկ եթե դրանք հավաքագրվեն օրինական ճանապարհով, և արդյոք ապահովված է համապատասխան անվտանգություն տվյալ տվյալների համար՝ ըստ գործող օրենսդրական դաշտի:

Հետազոտությունն օգտակար կարող է լինել ինչպես պետական գործիչների, այնպես էլ ՏՏ ոլորտի մասնագետների համար, ովքեր ուզում են ավելի խորը հասկանալ տվյալների պաշտպանության և կիրառության ընթացիկ գործելակերպերը:

Հետազոտությունը PDF ձևաչափով կարող եք ներբեռնել այստեղից։

Հայաստան․ թվային սպառնալիքների լանդշաֆտ․ քաղաքացիական հասարակություն եվ լրատվամիջոցներ

Զեկույցը՝ այստեղ։

Այս զեկույցը նախատեսված է Հայաստանում քաղաքացիական հասարակության և մեդիա կազմակերպությունների առջև ծառացած թվային սպառնալիքների վերաբերյալ ընդհանուր պատկերացում կազմելու և այս համայնքին աջակցող թվային անվտանգության փորձագետների համար խորհուրդներ տրամադրելու համար:

Այն մշակվել է Ինտերնյուսի «Ինտերնետ ազատության և կայունության» թիմի կողմից CyberHub-AM-ի՝ համակարգչային արտակարգ իրավիճակների արձագանքման թիմի (անգլ.՝ Computer Emergency Response Team, CERT) հետ սերտ համագործակցությամբ։

Զեկույցը նաև ընդհանուր տեղեկություններ է տրամադրում կիբերանվտանգության ոլորտին, որը, հնարավոր է, անհրաժեշտություն ունենա վերլուծելու Հայաստանի քաղհասարակության և լրագրողների վրա ազդող անվտանգության միջադեպերը: Զեկույցի ամփոփիչ մասում քննարկվում են մեղմման այն միջոցառումները, որոնք թվային անվտանգության փորձագետները կարող են առաջարկել այն կազմակերպություններին, համայնքներին և անհատներին, որոնց հետ աշխատում են:

Armenia -- People holding phones in their hands, Yerevan, 26Apr2023

Առցանց անանունությունը Հայաստանում

Թվային դարաշրջանում առցանց անանունությանը (ինչպես անանունությունն ընդհանրապես) արտահայտվելու ազատության երաշխիք է, իսկ անանունության բացակայությունն ըստ այդմ կաշկանդում է արտահայտվելու ազատությունը:

Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտի՝ «Առցանց անանունության իրավունքը Հայաստանում» զեկույցը փորձ է հետազոտելու առցանց անանունության իրավական կարգավորումները մեր երկրում, նախանշել առկա կարգավորումների խնդրահարույց կետերը և նախանշել այս հիմնարար իրավունքի ապահովման ու պաշտպանության համար անհրաժեշտ քայլերը։

Զեկույցը նախատեսված է լրատվամիջոցների, մեդիա կազմակերպությունների, իրավապաշտպանների, ոլորտի փորձագետների, պետական կառավարման մարմինների և օրենսդիրների համար։

Զեկույցը հասանելի է PDF ֆորմատով՝ այս հղումով։

1 2

Մոնիտորինգի վերլուծական զեկույց

1. Համատեքստ

Ամփոփ վիճակագրություն

2.1. Նարատիվների և դրանց հաճախականության վերլուծություն

2.2. Նարատիվների հատումների վերլուծություն

2.3. Հարթակների վերլուծություն

2.4. Դերակատարների վերլուծություն

3. Ժամանակային դինամիկա

4. Եզրակացություններ և բացահայտումներ

2.1. Մոնիտորինգի շրջանակ

2.2. Տվյալների հավաքագրում

2.3. Դասակարգում

Մոնիտորինգի վերլուծական զեկույց

1. Համատեքստ

Ամփոփ վիճակագրություն

2.1. Նարատիվների և դրանց հաճախականության վերլուծություն

2.2. Նարատիվների հատումների վերլուծություն

2.3. Հարթակների վերլուծություն

2.4. Դերակատարների վերլուծություն

3. Ժամանակային դինամիկա

4. Եզրակացություններ և բացահայտումներ

Posts navigation