ՀՀ տեղեկատվական միջավայրը և նարատիվների դինամիկան — ապրիլի 13-19

Մոնիտորինգի վերլուծական զեկույց

1. Համատեքստ

2026 թվականի ապրիլի երրորդ շաբաթում շարունակում է գերակշռել մրցակիցների վարկաբեկման նարատիվը՝ դրսևորվելով թե՛ իշխանություն-ընդդիմություն հակադրության, թե՛ ընդդիմադիր դաշտի ներսում աճող լարվածության միջոցով։ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության ներկայացուցիչների շուրջ զարգացումները վերածվեցին լայն քննարկման՝ ուղեկցվելով «քաղաքական ճնշման» և «անհամաչափ միջոցների» մասին թեզերով, իսկ տելեգրամյան հարթակներում նկատելի դարձան նաև ընդդիմադիր ուժերի միջև փոխադարձ հարձակումները՝ խորացնելով ներքին բևեռացումը։

Զուգահեռաբար «ընտրական» նարատիվը շարունակում է հանդես գալ որպես ամբողջ տեղեկատվական դաշտը կառուցող առանցք։ Քաղաքական ուժերի վերադասավորումը և ԿԸՀ-ի կողմից ընտրական գործընթացի պաշտոնական մեկնարկը միահյուսվում են ընտրությունների՝ որպես «գոյաբանական կարևորության հարց» ներկայացման հետ։

2. Ամփոփ վիճակագրություն

2.1. Նարատիվների և դրանց հաճախականության վերլուծություն

Շաբաթվա հիմնական միտումները և նարատիվները՝

1. Մրցակիցների վարկաբեկում (399 հրապարակում) — ներքաղաքական օրակարգում մրցակիցների վարկաբեկման նարատիվը ակտիվացավ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության ներկայացուցիչների շուրջ զարգացումներով։ Ապրիլի 14-ին բերման ենթարկվեց կուսակցության անդամ Գոհար Ղումաշյանը՝ բարեգործության արգելքի խախտման հիմքով, իսկ կարճ ժամանակ անց ձերբակալվեց նաև Վայքի գրասենյակի համակարգող Վերժինե Ստեփանյանը՝ նրան վերագրվող՝ հավաքների վրա ազդեցություն գործադրելու և նյութական շահագրգռման հետ կապված մեղադրանքներով։ Թեման լրացուցիչ հանրային արձագանք ստացավ այն հանգամանքով, որ Ղումաշյանը կրծքով կերակրող, երեք անչափահաս երեխաների մայր է։ Այս համատեքստում ընդդիմադիր ուժերը զարգացրին իշխանության կողմից «հակաիրավական և հակաբարոյական» գործիքակազմ կիրառելու մասին թեզերը՝ շեշտադրելով քաղաքական մրցակիցների «մեկուսացման» և անհամաչափ միջոցների կիրառման գաղափարը։ Կուսակցության ներկայացուցիչները զարգացումները բնութագրեցին որպես իրենց դեմ ուղղված համակարգված ճնշում՝ մատնանշելով խուզարկություններն ու, իրենց գնահատմամբ՝ մոնտաժված գաղտնալսումները։ 
   
   Մրցակիցների վարկաբեկման նարատիվը դրսևորվեց նաև ընդդիմադիր դաշտի ներսում՝ հատկապես տելեգրամյան հարթակներում ակտիվացած փոխադարձ հարձակումների միջոցով։ Անանուն ալիքներում տարածվեցին ՀՀԿ ներկայացուցիչների հասցեին ուղղված վիրավորական հրապարակումներ: Ի պատասխան՝ Արմեն Աշոտյանը հրապարակային արձագանք տվեց՝ ուղիղ քննադատության թիրախ դարձնելով Ռոբերտ Քոչարյանին և նրա թիմին՝ մեղադրելով կազմակերպված քարոզչական հարձակումների մեջ։ Այս դրվագը ցույց տվեց, որ վարկաբեկման գործիքակազմը կիրառվում է ոչ միայն իշխանություն-ընդդիմություն հակադրության շրջանակում, այլև ընդդիմադիր բևեռների ներսում՝ խորացնելով ներքին բաժանարար գծերը:
   
   
2. Արտաքին ազդեցություն (354 հրապարակում) — նարատիվի շրջանակում շարունակվեց ընդդիմությանը «հինգերորդ շարասյուն» պիտակավորելու թեմայի շրջանառությունը, որը ներկայացվեց որպես իշխանության կողմից կիրառվող քարոզչական գործիք։ Միաժամանակ հակադարձ դիսկուրսում շեշտվում է, որ նման պիտակավորումը ինքնին մանիպուլյացիոն է, և իշխանությունը, երկար տարիներ հանդուրժելով այդպիսի ընդդիմության գոյությունը, փաստացի նույն համակարգի պատասխանատվության կրող է ներկայացվում։ 
   
   
3. Սահմաններ և առևտուր (290 հրապարակում) — Շարունակվում են քննարկումները Մեղրիի անցակետի և Իրանի հետ առևտրաշրջանառության ռազմավարական նշանակության շուրջ։ ACSES կենտրոնի տվյալները՝ առևտրի 9-11% կախվածության մասին, լայնորեն տարածվեցին։

Մյուս նարատիվների վերլուծություն՝

4. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ (257 նյութ) — Նարատիվի առանցքում ատոմակայանի շահագործման ժամկետը ևս 10 տարով երկարաձգելու ծրագիրն էր, որը ներկայացվեց Ազգային ժողովում:
5. Խաղաղություն և TRIPP (231) — Խաղաղության գործընթացի շուրջ նարատիվում շաբաթվա ընթացքում արձանագրվեցին հակասական շեշտադրումներ։ Մի կողմից տարածվեց կարծիք, թե Իրան-ԱՄՆ պատերազմի ֆոնին TRIPP նախագիծը սառեցվել է՝ գործընթացը ներկայացնելով որպես արտաքին գործոններից կախված և խոցելի։ Մյուս կողմից՝ վարչապետը, հանդիպելով խոշոր գործատուների հետ, ընդգծեց, որ Հայաստանը մտնում է տնտեսական զարգացման նոր փուլ, որը անմիջականորեն կապվում է հայ-ադրբեջանական խաղաղության գործընթացի և TRIPP նախագծի գործարկման հետ՝ այն դիտարկելով որպես շրջափակման հաղթահարման կարևոր գործիք։ 
6. Զինված ուժեր (231) — Ապրիլի 14-ին արձանագրվեց զինծառայողի մահվան դեպք, որի առթիվ նախաձեռնվեց քրեական վարույթ՝ ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով՝ կրկին ուշադրություն հրավիրելով բանակում առկա խնդիրներին։ Միաժամանակ ներքաղաքական դաշտում քննարկման առարկա դարձավ պատգամավոր Հայկ Սարգսյանի կողմից առաջարկվող զինծառայության ոլորտին վերաբերող օրենսդրական փոփոխությունները, որոնք հանդիպեցին քննադատության՝ որակվելով որպես հակասահմանադրական և սոցիալական անհավասարության ռիսկեր առաջացնող։
7. Էքզիստենցիալ սպառնալիք (222) — Ընտրական գործընթացը շարունակում է ներկայացվել նաև որպես գոյաբանական ընտրություն․ Էդմոն Մարուքյանը հայտարարեց, որ այս ընտրությունները որոշելու են՝ Հայաստանը կշարունակի մնալ հայկական պետություն, թե ոչ՝ գործընթացին հաղորդելով «պետություն մնալու կամ չմնալու» որոշիչ նշանակություն։
8. Եվրոպա և Հայաստան (208) — ՀՀ-ԵՄ հարաբերությունների շրջանակում Արարատ Միրզոյանի և Կայա Կալասի հանդիպումը Բրյուսելում կենտրոնացավ ռազմավարական գործընկերության առաջմղման և Երևանում կայանալիք գագաթնաժողովի նախապատրաստման վրա։ Հանդիպումից հետո տեղեկատվական դաշտում շրջանառվեցին քննադատական մեկնաբանություններ, որտեղ այն ներկայացվեց որպես «եվրոպական գորգի վրա» փորձ՝ փրկելու իշխանության դիրքերը․ նշվում էր, թե եվրոպական ինտեգրման օրակարգը օգտագործվում է իշխանությունների կողմից նախընտրական փուլում արտաքին աջակցության վրա հենվելու համար, իսկ ԵՄ-ի ներգրավվածությունը մեկնաբանվում էր որպես տարածաշրջանում ազդեցության մեծացման ձգտում։
9. Ընտրություններ և ԿԸՀ (200) — Շարունակվում է դաշտի վերադասավորումը՝ նոր ձևաչափերով մասնակցության և դաշինքային լուծումների ի հայտ գալով։ Մասնավորապես, Հայաստանի Եվրոպական կուսակցությունը որոշել է ընտրություններին մասնակցել «Բոլորին դեմ եմ» կուսակցության ցուցակով, իսկ «Լուսավոր Հայաստանը» հայտարարել է ինքնուրույն մասնակցության մասին։
   Զուգահեռաբար Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը հայտարարեց, որ հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելու մտադրություն ունեցող քաղաքական ուժերն արդեն կարող են պաշտոնապես ներկայացնել իրենց հայտերը։
10. Եկեղեցի և պետություն (168) — Շաբաթվա ընթացքում այս նարատիվը կրկին ակտիվացավ՝ մի քանի փոխկապակցված դրվագների շուրջ։ Սկզբում Հայ Առաքելական Եկեղեցին կոշտ արձագանքեց վարչապետի որոշմանը՝ կարգալույծ եպիսկոպոս Արման Սարոյանին պետական հանձնաժողովում ընդգրկելու վերաբերյալ՝ այն որակելով որպես անընդունելի և անօրինական։ Լարվածությունը շարունակվեց նաև իրավական հարթությունում գլխավոր դատախազությունը հայտարարեց, որ կբողոքարկի Գարեգին Երկրորդի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի վերացման որոշումը՝ թեմային հաղորդելով լրացուցիչ ինստիտուցիոնալ ծանրություն։ Միևնույն ժամանակ Մայր Աթոռը բարձրաձայնեց նոր սահմանափակումների մասին՝ նշելով, որ եկեղեցու կողմից նշանակված հոգևորականների մուտքը ազատազրկման վայրեր արգելվել է, ինչը ներկայացվեց որպես եկեղեցու հոգեխնամ առաքելության սահմանափակում։ Այս դրվագները միասին ձևավորեցին եկեղեցի — իշխանություն հակադրությունը խորացող պատկեր։

2.2. Նարատիվների հատումների վերլուծություն

Այս շաբաթվա առանցքային հատումը տեղի ունեցավ «Եկեղեցի և պետություն» և «Մրցակիցների վարկաբեկում» նարատիվների միջև՝ կարգալույծ եպիսկոպոսի պետական հանձնաժողովում նշանակման շուրջ առաջացած լարվածության և Մայր Աթոռի կոշտ արձագանքի համատեքստում, որտեղ թեման օգտագործվեց իշխանության քայլերը որպես հակաեկեղեցական ներկայացնելու և որպես քաղաքական հակառակորդ վարկաբեկելու համար։ 

Մյուս կարևոր հատումը տեղի ունեցավ «Արտաքին ազդեցություն» և «Եվրոպա և Հայաստան» նարատիվների միջև՝ Միրզոյան-Կալաս հանդիպման շուրջ ձևավորված քննարկումների համատեքստում, որտեղ այն ներկայացվեց որպես իշխանության կողմից «եվրոպական գորգի վրա» դիրքերը փրկելու փորձ։ Քննադատական մեկնաբանություններում նշվում էր, որ եվրոպական ինտեգրման օրակարգը օգտագործվում է նախընտրական փուլում արտաքին աջակցության վրա հենվելու համար։

2.3. Հարթակների վերլուծություն

• Telegram (961 հրապարակում) — Մոնիտորինգի ընթացքում առաջատար հարթակն է եղել  «Խաղաղության և TRIPP»-ի (123) և «Սահմանների» (118) նարատիվները դիտարկելու համար։
• Facebook (805) — Առավել շատ դիտարկվել է «Մրցակիցների վարկաբեկման» (156) և «Արտաքին ազդեցության» նարատիվների (144) համար։
• YouTube (580) — Գերիշխող է եղել  «Էքզիստենցիալ սպառնալիքի» (111) նարատիվի համար։
• TikTok (214) — Օգտագործվել է «Էներգետիկայի» և «Մրցակիցների վարկաբեկման» հոլովակների համար։

2.4. Դերակատարների վերլուծություն

• ՀՀ մեդիա հարթակներ և լրատվամիջոցներ — Այս խումբը կենտրոնացած էր «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության ներկայացուցիչների ձերբակալությունների լուսաբանման և Մայր Աթոռի հայտարարությունների տարածման վրա։
• Անանուն և/կամ չնույնականացված տեղեկատվական կայքեր — Այս շաբաթ Վիկտոր Սողոմոնյանի անվան հետ կապվող անանուն տելեգրամյան ալիքները, օգտագործվել են մրցակիցների վարկաբեկման նպատակով՝ տարածելով Ռոբերտ Քոչարյանի քարոզչությանը վերագրվող բովանդակություն ՀՀԿ ներկայացուցիչների դեմ։
• Քաղաքական գործիչներ և դերակատարներ — Տարածել են ընտրությունները որպես գոյաբանական, «պետություն մնալու կամ չմնալու» որոշիչ հարց ներկայացնող նարատիվը։

3. Ժամանակագրական դինամիկա

4. Եզրակացություններ և բացահայտումներ

1. Մրցակիցների վարկաբեկումը կիրառվում է ոչ միայն իշխանություն-ընդդիմություն հակադրության մեջ, այլև ընդդիմադիր դաշտի ներսում՝ հատկապես տելեգրամյան ալիքների միջոցով, ինչը նպաստում է ընդհանուր քաղաքական դաշտի բևեռացմանն ու մասնատմանը։
2. Մի կողմից՝ Իրան-ԱՄՆ պատերազմի կապվում է TRIPP նախագծի սառեցման հետ՝ այն ներկայացնելով որպես արտաքին գործոններից կախված և խոցելի նախաձեռնություն, մյուս կողմից՝ իշխանությունները հնչեցնում են այլ գնահատականներ՝ կոչ անելով այն դիտարկել որպես երկրի տնտեսական զարգացման և շրջափակման հաղթահարման կարևոր գործիք։
3. Եվրոպական ուղղությամբ քայլերը տեղեկատվական դաշտում ներկայացվում են ոչ թե որպես ինքնիշխան արտաքին քաղաքական ընտրություն, այլ՝ որպես «եվրոպական գորգի վրա» հաշվետվողականություն արտաքին դերակատարներին։

Մոնիտորինգն իրականացվել է «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ» (MDI) տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից։

Զեկույցը մշակվել է «ՀՀ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների մոնիտորինգի մեթոդաբանությանը»¹համապատասխան։ Տվյալների ավտոմատացված հավաքագրումն ու զեկույցի մշակումն իրականացվել են արհեստական բանականությամբ օժտված գործիքների միջոցով՝ Letsdataթվային մոնիտորինգի գործիքը կիրառվել է առաջնային աղբյուրների տվյալների հավաքագրման համար, իսկ Claude, NotebookLMև Geminiգործիքները՝ զեկույցի գեներացման համար։

Վերլուծությունը հիմնված է նախապես ընտրված 250 աղբյուրների (նույնն է՝ դերակատարներ) ցուցակի վրա։ Գործընթացն ուղեկցվել է մասնագիտական վերահսկողությամբ՝ մոնիտորինգի մասնագետի և տվյալների հավաքագրման մասնագետի մասնակցությամբ՝ հավաստիության երաշխավորման նպատակով:

1. Մոնիտորինգի մեթոդաբանություն - https://mdi.am/elections2026 ↩︎