ՀՀ տեղեկատվական միջավայրը և նարատիվների դինամիկան — մարտի 16-22

Մոնիտորինգի վերլուծական զեկույց

1. Համատեքստ

2026 թվականի մարտի երրորդ շաբաթը նշանավորվեց շաբաթվա վերջում մետրոյում տեղի ունեցած միջադեպով, որտեղ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը վիճաբանության մեջ մտավ արցախցի կնոջ հետ՝ քննարկման ընթացքում թույլ տալով կոշտ և էմոցիոնալ արտահայտություններ։

Միջադեպը, թեև բովանդակությամբ առնչվում էր արցախյան թեմային և դրանով պայմանավորված էքզիստենցիալ հարցերին, տեղեկատվական դաշտում արագ վերածվեց քաղաքական վարկաբեկման գործիքի։ Փաշինյանի վարքագիծը լայն քննադատության արժանացավ․ ներառյալ առողջ ու ոչ մանիպուլյատիվ արձագանքները, միջադեպն ակտիվորեն օգտագործվեց իշխանությանը թիրախավորելու և նրա հեղինակությունը նվազեցնելու նպատակով։

Շաբաթվա ընթացքում ակտիվ էին նաև ընտրությունների լեգիտիմության և արտաքին միջամտության թեմաները։ Շաբաթվա սկզբին գերիշխում էր պարենային անվտանգության և գյուղատնտեսական ճգնաժամի շուրջ ձևավորված բացասական ֆոնը, որը շաբաթվա կեսին փոխարինվեց արտաքին հետախուզական ծառայությունների և «հիբրիդային պատերազմի» մասին ահազանգերով: Շաբաթվա ամենավառ տեսողական և քաղաքական սիմվոլը դարձավ իշխող ուժի «Ուրախ ավտոբուսը», որը քննադատների կողմից որակվեց որպես վարչական ռեսուրսի անթաքույց կիրառում և քաղաքական «թիթիզություն»։

2. Ամփոփ վիճակագրություն

Նարատիվ և նյութերի քանակ (նվազման կարգով)	Դերակատարների խումբ	Facebook	Telegram	YouTube	TikTok	Ընդհանուր
1. Մրցակիցների վարկաբեկում	ՀՀ մեդիա հարթակներ	95	108	134	43	380
2. Ընտրություններ և ԿԸՀ	Քաղաքական գործիչներ	110	144	79	20	353
3. Սահմաններ և առևտուր	ՀՀ մեդիա հարթակներ	57	81	133	14	285
4. Զինված ուժեր	ՀՀ մեդիա հարթակներ	52	106	91	34	283
5. Արտաքին ազդեցություն	Անանուն կայքեր	48	92	98	23	261
6. Էքզիստենցիալ սպառնալիք	Քաղաքական գործիչներ	26	40	145	25	236
7. Եկեղեցի և պետություն	ՀՀ մեդիա հարթակներ	19	42	139	19	219
8. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ	ՀՀ մեդիա հարթակներ	48	80	61	20	209
9. Խաղաղություն և TRIPP	ՀՀ մեդիա հարթակներ	53	63	67	16	199
10. Եվրոպա և Հայաստան	ՀՀ մեդիա հարթակներ	29	69	67	6	171
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ		537	825	1014	220	2596

2.1. Նարատիվների և դրանց հաճախականության վերլուծություն

Շաբաթվա հիմնական միտումները և նարատիվները՝

Մրցակիցների վարկաբեկում (380 հրապարակում). տեղեկատվական հարթակներում առանձնապես շրջանառվեց վարչապետի և արցախցի կնոջ միջև սրված խոսակցության այն հատվածը, որտեղ օգտագործված ձևակերպումները և բարձր տոնայնությունը ներկայացվում էին ոչ միայն որպես անհատական վարքագծի դրսևորում, այլև ընդհանրացվում էին՝ որպես իշխանության վերաբերմունք տեղահանվածների նկատմամբ։ Միաժամանակ, լայնորեն տարածվեցին նաև «փախածներ» արտահայտության շուրջ մեկնաբանությունները նկատվեց վերնագրերի հատուկ սրացումներ։ Միջադեպը դարձավ  քաղաքական պայքարում կիրառվող ազդակ՝ ուղղված վարչապետի հեղինակության արժեզրկմանը և նրա նկատմամբ բացասական հանրային ընկալումների խորացմանը, հատկապես ընտրական գործընթացներին ընդառաջ։  Այս նարատիվի շրջանակում տարածվեց նաև ՔՊ կուսակցության «Ուրախ ավտոբուսի» շուրջ ծավալված հեգնական քննադատությունը։

Ընտրություններ և ԿԸՀ (353 հրապարակում). շաբաթվա ընթացքում ընտրական օրակարգում նկատվեց հիմնական դերակատարների հստակեցում։ Հայտարարվեց, որ «Հայաստան» դաշինքը և Հայ հեղափոխական դաշնակցությունը առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններին հանդես կգան միասնական ձևաչափով՝ վարչապետի թեկնածու առաջադրելով Ռոբերտ Քոչարյանին։ Այս առաջադրումը, ուղեկցվեց հեգնական արձագանքներով՝ «անսպասելի» լինելու շեշտադրմամբ։  Մյուս կողմից, Քոչարյանն Աշտարակում հայտարարեց, որ իշխանությունը քարոզարշավը կառուցում է «վախի սերմանման» վրա։ Զուգահեռաբար, «Նոր ուժ» սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը ներկայացրեց իր թեկնածուին՝ Հայկ Մարությանին։ Բացի այս իրադարձությունները, ահազանգեր են հնչում ԱԲ-ով ստեղծված դիփֆեյքերի և կեղծ տեսանյութերի կիրառման մասին, որոնք կարող են մեծ ազդեցություն ունենալ։

Սահմաններ և առևտուր (285 հրապարակում). նարատիվը ստացավ խորքային՝ «պարենային անվտանգության ճգնաժամի» երանգավորում։ Կոորդինացված հոդվածները պնդում են, որ գյուղատնտեսության անկումը և պարենային ինքնաբավության կորուստը պետականության թուլացման ուղղակի հետևանք են։

Մյուս 7 նարատիվները.

Զինված ուժեր (283). ընդդիմադիր գործիչները մեղադրում են իշխող ռեժիմին «պատերազմի քարոզի» մեջ։ Զինված ուժերի շուրջ դաշտում ի հայտ եկան նաև կոնկրետ սոցիալական պահանջներ․ ՀՀ կառավարության շենքի դիմաց բողոքի ակցիա իրականացրին 2025թ. ամռանը զորակոչված զինծառայողների ծնողները՝ պահանջելով, որ պարտադիր ծառայության ժամկետի կրճատման (մինչև 18 ամիս) որոշումը տարածվի նաև իրենց որդիների վրա։ Այսպիսով, սոցիալական պահանջներն ու քաղաքական քննադատությունը համադրվեցին զինված ուժերի թեմայի շուրջ ձևավորվող դիսկուրսում։

Արտաքին ազդեցություն (261). կենտրոնական թեման «VT Foreign Policy» կայքում հրապարակված կեղծ նյութն էր, որը պաշտոնապես հերքվեց վարչապետի մամուլի քարտուղարի կողմից՝ ներկայացվելով որպես տեղեկատվական-հիբրիդային ազդեցության գործողությունների հերթական դրսևորում։ Հրապարակումը պարունակում էր վարչապետի և մի շարք պաշտոնյաների հասցեին ուղղված անհիմն մեղադրանքներ՝ թրաֆիքինգի և օրգանների վաճառքի վերաբերյալ՝ հիմնված էմոցիոնալ թեմաների շահարկման վրա։ Այն տարածվեց սոցիալական մեդիայից մինչև արտաքին մեդիա և ներքաղաքական դաշտ։

Էքզիստենցիալ սպառնալիք (236). ընդդիմադիր ուժերի կողմից ընտրությունները ներկայացվում են որպես «ճակատագրական» Հայաստանի համար։

Եկեղեցի և պետություն (219). ընդդիմադիր մի շարք գործիչներ շարունակում են եկեղեցին ներկայացնել որպես իշխանական թիրախավորման տակ գտնվող ազգային ինքնության հենասյուն։ Եկեղեցու նկատմամբ ճնշման հերթական դրսևորում ներկայացվեց նաև այն, որ մերժվեց Գարեգին Բ կաթողիկոսի՝ երկրից բացակայելու արգելքը հանելու վերաբերյալ միջնորդությունը, ինչի հետևանքով նաչմասնակցեց Վրաստանի կաթողիկոս-պատրիարք Իլյա 2-րդի հուղարկավորությանը՝ չնայած ստացված հրավերին։

Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ (209). քննարկումների առանցքում էր ՀԷՑ-ի պարզաբանումը՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի առանձնատան և գրասենյակի հոսանքազրկման առնչությամբ։

Խաղաղություն և TRIPP (199). քննարկումների առանցքում էր ԱՄՆ հետախուզական ծառայության զեկույցը, որի համաձայն՝ Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության վերջնական համաձայնագրի ճանապարհին պահպանվում են էական խոչընդոտներ, մասնավորապես՝ Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխության պահանջը։ Միաժամանակ ընդգծվում էր Վաշինգտոնի միջնորդությամբ ձեռք բերված նախնական պայմանավորվածությունների կարևորությունը և TRIPP նախագծի հաստատումը՝ որպես տարածաշրջանային կապերի և առևտրի խթանման գործոն։

Եվրոպա և Հայաստան (171). այստեղ առանձնացավ ԵՄ-ի կողմից Հայաստանին տրամադրվելիք լրացուցիչ 140 մլն եվրոյի ֆինանսական աջակցության մասին տեղեկությունը։ Իշխանությունները սա ներկայացրին որպես եվրոպական ինտեգրման խորացման և իրականացվող բարեփոխումների նկատմամբ միջազգային վստահության կարևոր ազդակ։

2.2. Նարատիվների հատումների վերլուծություն

Շաբաթվա հիմնական հատումը տեղի ունեցավ «Էքզիստենցիալ սպառնալիք» և «Ընտրություններ» նարատիվների միջև։ Ռոբերտ Քոչարյանի գլխավորությամբ «Հայաստան» դաշինքի հանդիպումները Աշտարակում ուղեկցվում էին թեզերով, որ առաջիկա ընտրությունները պետության գոյության հարց են։

Մյուս կարևոր հատումը «Արտաքին ազդեցություն» և «Մրցակիցների վարկաբեկում» թեմաների միջև էր։ «VT Foreign Policy»-ի շուրջ ծավալված պատմությունը ցույց տվեց, թե ինչպես են արտաքին կասկածելի աղբյուրներն ու տեղեկատվական հիբրիդային գործիքները օգտագործվում ներքին քաղաքական դիսկուրսում պաշտոնյաներին վարկաբեկելու համար։

2.3. Հարթակների վերլուծություն

YouTube (1014 հրապարակում). մոնիտորինգի ընթացքում այս հարթակում առավել շատ դիտարկվել են «Էքզիստենցիալ սպառնալիքի» (145) և «Եկեղեցի և պետություն» (139) նարատիվներով հրապարակումները:

Telegram (825 հրապարակում). գերիշխում է «Ընտրություններ և ԿԸՀ» (144) և «Զինված ուժեր» (106) նարատիվներում:

Facebook (537 հրապարակում). հիմնականում օգտագործվում է «Մրցակիցների վարկաբեկման» և քաղաքական գործիչների հայտարարությունների համար:

TikTok (220 հրապարակում). ակտիվորեն օգտագործվում է «Մրցակիցների վարկաբեկման» կարճ հոլովակների համար (43):

2.4. Դերակատարների վերլուծություն

ՀՀ մեդիա հարթակներ և լրատվամիջոցներ. այս խումբը շարունակում է մնալ նարատիվների հիմնական տարածողը, հատկապես «Սահմաններ և առևտուր» թեմայի շրջանակում։

Անանուն և/կամ չնույնականացված տեղեկատվական կայքեր. այս դերակատարները ակտիվորեն ներգրավված են «Արտաքին ազդեցության» և «Ընտրություններում» անվստահություն սերմանելու գործում։

Քաղաքական գործիչներ և դերակատարներ. «Հայաստան» դաշինքը և «Ապրելու Երկիր» կուսակցությունը շաբաթվա ընթացքում դարձան «Էքզիստենցիալ սպառնալիքի» նարատիվի գլխավոր գեներատորները։ ՔՊ-ն, իր հերթին, ակտիվացրել է մարզային այցելությունները «Ուրախ ավտոբուսի» ձևաչափով։

3. Ժամանակային դինամիկա

Նարատիվ	16.03	17.03	18.03	19.03	20.03	21.03	22.03	Ընդհանուր
1. Մրցակիցների վարկաբեկում	74	72	44	65	49	42	34	380
2. Ընտրություններ և ԿԸՀ	60	82	61	39	57	40	14	353
3. Սահմաններ և առևտուր	38	40	83	66	45	8	5	285
4. Զինված ուժեր	21	55	57	53	59	19	19	283
5. Արտաքին ազդեցություն	32	58	33	42	65	18	13	261
6. Էքզիստենցիալ սպառնալիք	44	52	36	25	33	38	8	236
7. Եկեղեցի և պետություն	36	40	26	32	38	30	17	219
8. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ	28	51	28	38	40	15	9	209
9. Խաղաղություն և TRIPP	26	30	33	44	36	23	7	199
10. Եվրոպա և Հայաստան	6	30	19	95	19	2	0	171
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ	365	510	420	499	441	235	126	2596

Վերլուծություն: Ակտիվության պիկը մարտի 17-ն էր (510 հրապարակում)՝ պայմանավորված ընտրությունների շուրջ թեմաների ակտիվացմամաբ։

4. Եզրակացություններ և բացահայտումներ

Քաղաքական վարկաբեկում․ Նիկոլ Փաշինյանի և արցախցի կնոջ միջադեպը արագ վերածվեց քաղաքական պայքարում կիրառվող գործիքի՝ ձևավորելով իշխանության նկատմամբ բացասական ընկալումներ։ Միաժամանակ, իշխող ուժի կողմից ընտրված քարոզչական ձևաչափը («Ուրախ ավտոբուս») դիտվեց որպես փորձ՝ էմոցիոնալ մակարդակում հակակշռելու տարածաշրջանում առկա անվտանգային լարվածությանը։

Արտաքին ապատեղեկատվության ներթափանցում․ «VT Foreign Policy»-ի կեղծ հրապարակման դեպքը ցույց տվեց, թե ինչպես են արտաքին աղբյուրներից եկող մանիպուլյատիվ նյութերը ինտեգրվում ներքաղաքական դիսկուրսում՝ նպաստելով անվստահության ձևավորմանը։

Տեխնոլոգիական սպառնալիքներ (AI & Deepfakes)․ հանրային դաշտում լուրջ քննարկվում է ԱԲ-ի բացասական դերը ընտրարշավում։ Սա նոր մարտահրավեր է թե՛ ԿԸՀ-ի, թե՛ հասարակության մեդիագրագիտության համար։

Էքզիստենցիալ նարատիվների ակտիվացում ընտրությունների շուրջ․ քաղաքական ուժերը ընտրությունները ներկայացնում են որպես պետության գոյության հարց՝ բարձրացնելով հուզական լարվածությունը։

Մոնիտորինգն իրականացվել է «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ» (MDI) տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից։

Զեկույցը մշակվել է «ՀՀ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների մոնիտորինգի մեթոդաբանությանը» ¹համապատասխան։ Տվյալների ավտոմատացված հավաքագրումն ու զեկույցի մշակումն իրականացվել են արհեստական բանականությամբ օժտված գործիքների միջոցով՝

Letsdata թվային մոնիտորինգի գործիքը կիրառվել է առաջնային աղբյուրների տվյալների հավաքագրման համար, իսկ Claude, NotebookLM և Gemini գործիքները՝ զեկույցի գեներացման համար։

Վերլուծությունը հիմնված է նախապես ընտրված 250 աղբյուրների (նույնն է՝ դերակատարներ) ցուցակի վրա։ Գործընթացն ուղեկցվել է մասնագիտական վերահսկողությամբ՝ մոնիտորինգի մասնագետի և տվյալների հավաքագրման մասնագետի մասնակցությամբ՝ հավաստիության երաշխավորման նպատակով:

1. Մոնիտորինգի մեթոդաբանություն — https://mdi.am/elections2026 ↩︎