ՀՀ տեղեկատվական միջավայրը և նարատիվների դինամիկան — ապրիլի 27 — մայիսի 3

Մոնիտորինգի վերլուծական զեկույց

1. Համատեքստ

Շաբաթվա տեղեկատվական դաշտը շարունակեց ձևավորվել նախընտրական գործընթացների, արտաքին քաղաքական ուղղությունների և անվտանգային հարցերի վերաբերյալ քննարկումներով։ Նոր կենսաչափական անձնագրերի դիզայնի շուրջ քննադատությունները, Արսեն Թորոսյանի հայտարարության արձագանքները, ինչպես նաև «Չկա Հայաստանն առանց Փաշինյան» պաստառի քննարկումները տեղեկատվական միջավայրում վերածվեցին ինքնության, պետականության և իշխանության լեգիտիմության շուրջ բանավեճերի։ Միաժամանակ, Հայաստան-ԵՄ գագաթնաժողովի նախապատրաստական գործընթացները ներկայացվում էին որպես եվրոպական ինտեգրման կարևոր փուլ, մինչդեռ մի շարք ընդդիմադիր շրջանակներում դրանք մեկնաբանվում էին որպես արտաքին ազդեցության ուժեղացման դրսևորում։ 

2. Ամփոփ վիճակագրություն

2.1. Նարատիվների և դրանց հաճախականության վերլուծություն

Շաբաթվա հիմնական միտումները և նարատիվները՝

1. Մրցակիցների վարկաբեկում (369 հրապարակում) -  Շաբաթվա առաջատար նարատիվը հիմնականում ձևավորվեց երկու դեպքերի շուրջ․ իշխանություններին քննադատեցին նոր կենսաչափական անձնագրերի դիզայնի առնչությամբ։ Մասնավորապես, սոցիալական մեդիայում և ընդդիմադիր հարթակներում տարածվեցին պնդումներ, թե փաստաթղթում Խոր Վիրապի պատկերումն հատուկ արվել է այնպես, որ Արարատ լեռը չերևա, ինչը ներկայացվեց որպես ազգային խորհրդանիշների «նսեմացում» և իշխանությունների «ինքնությունից հրաժարվելու» հերթական դրսևորում, իսկ իշխանության կողմից պատճառաբանվեց իբրև Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածքի արտացոլում։ Մյուս առանցքային դրվագը կապված էր Արսեն Թորոսյանի հայտարարության հետ, որտեղ նա, անդրադառնալով Ստեփանակերտի եկեղեցու քանդման թեմային, նշել էր, որ «Ադրբեջանն իր ինքնիշխան տարածքում ինչ-որ բան է անում»։ Այս հայտարարությունը լայն քննադատության արժանացավ ընդդիմադիր շրջանակներում։ Սա ներկայացվեց որպես Արցախի մշակութային ժառանգության պաշտպանության հարցում իշխանության «զիջողականության» և «ադրբեջանական թեզերի վերարտադրման» օրինակ։ Զուգահեռաբար, իշխանամետ շրջանակները փորձեցին թեման ներկայացնել որպես խաղաղության գործընթացի տրամաբանությունից բխող մոտեցում՝ շեշտադրելով հարաբերությունների կարգավորման առաջնահերթությունը։ 

2. Սահմաններ և առևտուր (318 հրապարակում) - Առանցքային թեմաներից էր տարածաշրջանային կապուղիների վերագործարկման և հաղորդակցության ուղիների բացման հարցը։ ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Մագդալենա Գրոնոն ողջունեց Գյումրի-Կարս երկաթուղու վերականգնման շուրջ հայ-թուրքական համատեղ աշխատանքային խմբի նիստը։ Նարատիվի շրջանակում ուշադրություն գրավեց նաև Ադրբեջանի տարածքով Հայաստան պարարտանյութ տեղափոխելու մասին տեղեկությունը։ Ադրբեջանական APA գործակալության փոխանցմամբ՝ Հայաստան էր ուղարկվելու 8 վագոնից բաղկացած բեռ։

3. Արտաքին ազդեցություն (305 հրապարակում) - Այս շաբաթ նարատիվը հատվեց «Եվրոպա և Հայաստան» թեմայի հետ։ Հայաստան-ԵՄ գագաթնաժողովի նախապատրաստական գործընթացը մի շարք ընդդիմադիր շրջանակներում ներկայացվում էր որպես եվրոպական դերակատարների ազդեցության ուժեղացում Հայաստանի նախընտրական գործընթացների վրա։
   

Մյուս յոթ նարատիվների վերլուծություն՝

4. Զինված ուժեր (262 հրապարակում) - Ուշադրության կենտրոնում էր հայ-հնդկական ռազմական համագործակցության խորացման թեման։ Տեղեկատվական դաշտում տարածվեց The New Indian Express-ի հրապարակումը, ըստ որի՝ Երևանն ու Դելին քննարկում են ռազմական տեխնիկայի համատեղ մշակման և ՀՀ զինված ուժերի արդիականացման հնարավորությունները։ Հրապարակման համաձայն՝ հայկական կողմը դիտարկում է նաև հնդկական զինատեսակների արտադրությունը Հայաստանի տարածքում, ինչը ներկայացվեց որպես պաշտպանության ոլորտում գործընկերության նոր փուլ և սպառազինության դիվերսիֆիկացման ուղղությամբ քայլ։

5. Եվրոպա և Հայաստան (262) - Տեղեկատվական դաշտում առանցքային տեղ զբաղեցրեց մայիսի 4-5-ը Երևանում նախատեսվող Հայաստան-ԵՄ գագաթնաժողովի նախապատրաստական աշխատանքները, որոնք ներկայացվում էին որպես Հայաստանի եվրոպական ինտեգրման և տարածաշրջանային խաղաղության օրակարգի կարևոր փուլ։ Միևնույն ժամանակ, ընդդիմադիր «Հայաստան» դաշինքը գագաթնաժողովը որակեց որպես «եվրոպական աջակցություն» ՀՀ իշխանությունների մանիպուլյատիվ գործողություններին։

6. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ (261 հրապարակում) - Կենտրոնական թեման էր ՀԷՑ-ի հնարավոր պետականացման շուրջ քննարկումը։ Տեղեկատվական դաշտում լայն տարածում գտավ հրապարակումը, ըստ որի՝ կառավարությունը Սամվել Կարապետյանի ընտանիքին առաջարկել է շուրջ 23.3 միլիարդ դրամ ՀԷՑ-ի ձեռքբերման համար՝ պայմանով, որ վերադարձվեն վերջին տասը տարիների շահաբաժինները։ 

7. Խաղաղություն և TRIPP (243 հրապարակում) - Ուշադրության կենտրոնում էին սահմանազատման գործընթացն ու տարածաշրջանային կապուղիների ռազմավարական նշանակության վերաբերյալ քննարկումները։ Աղվերանում տեղի ունեցավ սահմանազատման հանձնաժողովի 13-րդ հանդիպումը՝ Մհեր Գրիգորյանի և Շահին Մուստաֆաևի նախագահությամբ, որտեղ կողմերը քննարկեցին սահմանազատման կազմակերպչական և տեխնիկական հարցերը։ Հանդիպմանը զուգահեռ, սոցիալական մեդիայում մեկնաբանությունների տեսքով տարածվում էին մտավախություններ, թե սահմանազատման գործընթացը կարող է հանգեցնել Հայաստանի կողմից նոր տարածքային զիջումների։ Միևնույն ժամանակ, տեղեկատվական դաշտում տարածում ստացավ Վահան Կոստանյանի հայտարարությունը, ըստ որի՝ TRIPP-ը միայն Ադրբեջանի և Նախիջևանի միջև կապ ապահովող նախագիծ չէ, այլ ավելի լայն տարածաշրջանային նախաձեռնություն՝ ուղղված Կենտրոնական Ասիան Եվրոպային կապելուն և փոխադարձ տնտեսական շահերի ձևավորմանը։

8. Էքզիստենցիալ սպառնալիք (228 հրապարակում) - Նարատիվի շրջանակում սոցիալական ցանցերում լայն տարածում գտավ «Չկա Հայաստանն առանց Փաշինյան» գրությամբ պաստառի լուսանկարը, որը քննադատվեց ընդդիմադիր շրջանակների կողմից։ Մասնավորապես, «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության անդամ Գոհար Մելոյանը հայտարարեց, թե «իշխանության բանաձևով՝ Հայաստանը վերջանալու է Փաշինյանով»՝ անթույլատրելի համարելով պետության գոյությունը որևէ անձի հետ պայմանավորելու մոտեցումը։

9. Եկեղեցի և պետություն (200 հրապարակում) - Թեմայի առանցքում էր Բագրատ Սրբազանի դատական գործը՝ որպես «քաղաքական հետապնդում»։

10. Ընտրություններ և ԿԸՀ (174 հրապարակում) - Ակտիվ քննարկվեց «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության ներկայացուցիչների նկատմամբ ընտրակաշառքի և ընտրողների նյութական շահագրգռման վերաբերյալ քրեական վարույթը։ Հակակոռուպցիոն կոմիտեն հայտարարեց, որ կուսակցության անունից հանդես եկող անձինք քաղաքացիներին ընտրակաշառք են առաջարկել՝ հունիսի 7-ի ընտրություններում իրենց օգտին քվեարկելու պայմանով, ինչի շրջանակում իրականացվել են խուզարկություններ և ձերբակալվել հինգ անձ։ Որոշ ուժեր ընտրակաշառքի թեման ներկայացրին որպես ընդդիմության անարդյունավետության և հին քաղաքական մեթոդների օգտագործման ապացույց, մինչդեռ ընդդիմադիր շրջանակները իշխանություններին բնութագրում էին որպես «Ալիևի երազանքները կատարող» ուժ։

2.2. Նարատիվների հատումների վերլուծություն

«Ընտրություններ և ԿԸՀ» ու «Մրցակիցների վարկաբեկում» նարատիվների հատումը հատկապես նկատելի էր ընտրակաշառքի թեմայի շուրջ։ Իշխանական և ընդդիմադիր դերակատարները նույն իրադարձությունը օգտագործում էին միմյանց լեգիտիմությունը կասկածի տակ դնելու համար․ իշխանությունները այն ներկայացնում էին որպես ընդդիմության «հին քաղաքական մշակույթի» և անարդյունավետության գործոն, մինչդեռ ընդդիմադիր շրջանակները՝ որպես իշխանւթյունների՝ «ադրբեջանական շահերին ծառայելու» ապացույց։

Մեկ այլ նկատելի հատում ձևավորվեց «Արտաքին ազդեցություն» և «Եվրոպա և Հայաստան» նարատիվների միջև։ Հայաստան-ԵՄ հարաբերությունների խորացումն ու եվրոպական աջակցությունը մի շարք ընդդիմադիր հարթակներում ներկայացվում էին ոչ միայն որպես դիվանագիտական աջակցություն, այլ նաև որպես ներքաղաքական գործընթացների վրա ազդելու փորձ։

2.3. Հարթակների վերլուծություն

• Telegram (1141) - Մոնիտորինգի ընթացքում հարթակում առավել ակտիվ էին «Սահմաններ և առևտուր» (154), «Եվրոպա և Հայաստան» (140) և «Զինված ուժեր» (124) նարատիվների շուրջ քննարկումները։ Telegram-ը պահպանեց օպերատիվ քաղաքական բովանդակության տարածման հիմնական հարթակի իր դերը։

• Facebook (773) - Առավել ակտիվ էին «Մրցակիցների վարկաբեկում», ինչպես նաև «Եվրոպա և Հայաստան» և «Սահմաններ և առևտուր» նարատիվները։ Facebook-ը շարունակում է մնալ քաղաքական մեկնաբանությունների և փոխադարձ մեղադրանքների հիմնական հարթակներից մեկը։

• YouTube (559) - Հարթակում գերակշռում էին «Արտաքին ազդեցություն» և «Մրցակիցների վարկաբեկում» նարատիվներին առնչվող հաղորդումներն ու վերլուծական քննարկումները։

• TikTok (149) - Հարթակում առավել տարածված էր «Մրցակիցների վարկաբեկում» նարատիվը, որտեղ գերակշռում էին հուզական և քաղաքական ուղերձներ պարունակող տեսանյութերը։ 

2.4. Դերակատարների վերլուծություն

• ՀՀ մեդիա հարթակներ և լրատվամիջոցներ (2083 հրապարակում) - Շաբաթվա ընթացքում հիմնական ուղղությունները՝ ընտրակաշառքի կասկածների շուրջ հաղորդագրությունները, ԵՄ գագաթնաժողովի նախապատրաստման լուսաբանումը։

• Անանուն և/կամ չնույնականացված տեղեկատվական կայքեր (211 հրապարակում) - Տեղեկատվական դաշտ ակտիվ ներթափանցում էին նոր բացված անանուն էջեր՝ կենտրոնացած «Եկեղեցի և պետություն» և «Արտաքին ազդեցություն» թեմաների վրա։ 

• Քաղաքական գործիչներ և դերակատարներ (203 հրապարակում) - Հատկապես ակտիվ էին Facebook հարթակում՝ լայվ հեռարձակումների, կարճ տեսաուղերձների և ընթացիկ քաղաքական զարգացումներին արագ արձագանքող հրապարակումների միջոցով։

3. Ժամանակագրական դինամիկա

4. Եզրակացություններ և բացահայտումներ

1. Սահմանազատման գործընթացի շուրջ արձագանքները վկայում են, որ տարածքային և անվտանգային հարցերը շարունակում են մնալ հանրային ամենազգայուն թեմաներից։ Կազմակերպչական բնույթի հանդիպումները տեղեկատվական դաշտում արագ վերածվում են ինքնիշխանության, տարածքային կորուստների և «նոր զիջումների» շուրջ քննարկումների, ինչը նպաստում է վախի և անվստահության նարատիվների վերարտադրմանը։
2. Նոր կենսաչափական անձնագրերում Արարատի բացակայությամբ Խոր Վիրապի պատկերի շուրջ արձագանքներըցույց են տալիս, որ պատմական հիշողության, ազգային խորհրդանիշների և ինքնության հետ առնչվող հարցերը հուզական մեծ ազդեցություն են ունեննում քաղաքացիների վրա։  
3. Հայաստան-ԵՄ գագաթնաժողովի շուրջ քննարկումները ընդգծեցին, որ եվրոպական ինտեգրման թեման մի շարք շրջանակներում շարունակում է ասոցացվել արտաքին ազդեցության ուժեղացման հետ, հատկապես այն դերակատարների շրջանում, որոնք առավել զգուշավոր են Հայաստանի արտաքին քաղաքական արևմտյան ուղղության ընդլայնման հարցում։

Մոնիտորինգն իրականացվել է «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ» (MDI) տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից։ 

Զեկույցը մշակվել է ՀՀ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների մոնիտորինգի մեթոդաբանությանըհամապատասխան։ Տվյալների ավտոմատացված հավաքագրումն ու զեկույցի մշակումն իրականացվել են արհեստական բանականությամբ օժտված գործիքների միջոցով՝ 

• Letsdata թվային մոնիտորինգի գործիքը կիրառվել է առաջնային աղբյուրների տվյալների հավաքագրման համար, 
• իսկ Claude, NotebookLM և Gemini գործիքները՝ զեկույցի գեներացման համար։ 

Վերլուծությունը հիմնված է նախապես ընտրված 250 աղբյուրների (նույնն է՝ դերակատարներ) ցուցակի վրա։ Գործընթացն ուղեկցվել է մասնագիտական վերահսկողությամբ՝ մոնիտորինգի մասնագետի և տվյալների հավաքագրման մասնագետի մասնակցությամբ՝ հավաստիության երաշխավորման նպատակով: