ՀՀ տեղեկատվական միջավայրը և նարատիվների դինամիկան — ապրիլի 20-26

Մոնիտորինգի վերլուծական զեկույց

1. Համատեքստ

2026 թվականի ապրիլի չորրորդ շաբաթը տեղեկատվական դաշտում առանձնացավ բարձր լարվածությամբ, հատկապես՝ վերջին օրերին։ Մրցակիցների վարկաբեկումը պահպանեց առաջատար դիրքը՝ շեշտադրելով շաբաթվա զգայուն իրադարձությունը՝ Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը։ Դրան անմիջապես հաջորդած Քաղաքացու օրը և վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի բնութագրմամբ «խորոված փարթին» ևս ակտիվորեն օգտագործվեցին փոխադարձ քննադատության և վարկաբեկման համար։

Միևնույն ժամանակ, շաբաթվա տեղեկատվական օրակարգում զարգանում էին նաև խաղաղության և անվտանգային նարատիվները։ Մի կողմից քննարկվեց տարածաշրջանային համագործակցության և կոմունիկացիաների բացման հնարավորությունները (TRIPP նախագիծի շրջանակում), մյուս կողմից Ալեն Սիմոնյանը հայտարարեց, որ Ադրբեջանն իր ազդեցությամբ խոչընդոտում է հայ-թուրքական սահմանի բացման գործընթացին։ 

2. Ամփոփ վիճակագրություն

2.1. Նարատիվների և դրանց հաճախականության վերլուծություն

Շաբաթվա հիմնական միտումները և նարատիվները՝

1. Մրցակիցների վարկաբեկում (410 հրապարակում) — Այս նարատիվը շարունակում է գլխավորել ցուցակը։ Ապրիլի 23-ի երեկոյան հանրային ու քաղաքական շրջանակներում լայն արձագանք ստացավ ջահերով երթի ժամանակ Թուրքիայի դրոշի այրման թեման։ Մի կողմից՝ Նիկոլ Փաշինյանը Թուրքիայի դրոշի այրումը գնահատեց որպես անպատասխանատու և անթույլատրելի գործելակերպ, մյուս կողմից հնչում էին տեսակետներ, թե նման գործողությունը դատապարտելը վախկոտ քաղաքականության դրսևորում է։ Ապրիլի 24-ին հաջորդեց Քաղաքացու օրը։ Հանրապետության հրապարակում կազմակերպված «խորոված փարթին» քննադատության մեծ ալիք առաջացրեց։ Շատերը նշում էին, որ նման ուրախ միջոցառումը, որը հաջորդում էր անմիջապես ապրիլի 24-ին, անհամատեղելի էր հանրային տրամադրության հետ։ Ուժեղ Հայաստան կուսակցության անդամ Նարեկ Կարապետյանն այն անվանեց «խաբված քաղաքացու օր»։ Իշխանությունը, սակայն, պնդում էր, որ քաղաքացիները չպետք է մշտապես սգի մեջ ապրեն, և որ ընդդիմության՝ մարդկանց «լացի ու ողբի մեջ պահելու» տակտիկան չի աշխատելու։ Մեկ այլ իրադարձություն էր Stugel.am հարթակի գործարկումը, որն իշխող թիմը ներկայացրեց որպես պայքար ապատեղեկատվության դեմ, իսկ ընդդիմությունը՝ որպես մրցակիցներին դեմ պայքարի նոր գործիք։ 

2. Արտաքին ազդեցություն (298 հրապարակում) — Նարատիվն ստացավ նոր շերտ․ ԱՄՆ սենատորները նամակ են ուղարկել խոշոր տեխնոլոգիական հարթակներին՝ կոչ անելով ուշադրություն դարձնել Հայաստանի ընտրությունների ընթացքում հնարավոր արտաքին միջամտությանը։ Այս քայլը ներկայացվում էր որպես դրսից միջամտելու փորձ, քանի որ սենատորները, ըստ ներկայացվող նարատիվի, փորձում են ազդել սոցիալական ցանցերի վրա, որպեսզի դրանք սահմանափակեն ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի գործունեությունը։

3. Խաղաղություն և TRIPP (278 հրապարակում) — Ապրիլի 23-ի ջահերով երթի ժամանակ Թուրքիայի դրոշի այրման թեմայի վերաբերյալ արձագանքեց նաև Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն՝ ընդգծելով նման գործողությունների անընդունելիությունը։ Միևնույն ժամանակ, հնչում էին նաև շփումների և համագործակցության մասին հայտարարություններ։ Իլհամ Ալիևը նշել էր, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի քաղաքացիական հասարակությունների ներկայացուցիչների փոխադարձ այցելությունները կարող են նպաստել խաղաղությանը և իրավիճակի կարգավորմանը։ Այս համատեքստում Ադրբեջանի ՄԻՊ գրասենյակը տեղեկացրել էր, որ Ռուբեն Վարդանյանի հետ հանդիպման ընթացքում քննարկվել է նաև Անահիտ Մանասյանի Բաքու հնարավոր այցի հարցը՝ նշելով, որ ադրբեջանական կողմը պատրաստակամ է աջակցել դրա կազմակերպմանը։ Մինչդեռ ՀՀ ՄԻՊ գրասենյակը հայտարարել է, որ որևէ պաշտոնական առաջարկ կամ հաստատում չի ստացել նման համագործակցության վերաբերյալ։ Քննարկումների առարկա դարձավ նաև մշակութային ժառանգության թեման․ արբանյակային լուսանկարները վկայում էին Ստեփանակերտի մայր տաճարի ավերման մասին։ Նիկոլ Փաշինյանը, անդրադառնալով հարցին, նշել էր, որ ներկայումս չեն դիտարկում միջազգային հարթակներում այս հարցը բարձրացնելու տարբերակը։ Զուգահեռաբար, TRIPP-ի մասին քննարկումներն ակտիվացրեց Euronews-ի լուրն այն մասին, որ ԱՄՆ-ն և Ադրբեջանը բանակցություններ են սկսել TRIPP տրանսպորտային միջանցքի նախագծի շուրջ։

Մյուս նարատիվների վերլուծություն՝

4. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ (291 հրապարակում) — Նարատիվի առանցքում այն թեման էր, որ Հայաստանը մեծապես կախված է ներմուծվող գազից, և այստեղ քաղաքական գործոնը շատ ավելի ուժեղ է, քան շուկայականը։

5. Զինված ուժեր (289 հրապարակում) —  Հանրային դաշտում ուշադրություն գրավեց 44-օրյա պատերազմում անհայտ կորածների հարազատների բողոքի ակցիան, որոնք փակել էին Բաղամյան պողոտան և պահանջում էին ԱԺ-ում լսումներ անցկացնել։

6. Սահմաններ և առևտուր (278) —  Շեշտադրվեց տնտեսական ճնշումների և հայ-թուրքական սահմանի բացման գործընթացները։ Ռուսական շուկայում հայկական արտադրանքների համար պայմանների բարդացումը ներկայացվեց որպես շարունակաբար խորացող գործընթաց։ Զուգահեռաբար, քաղաքական դաշտում շեշտադրվում էր հայ-թուրքական սահմանի բացման գործընթացի փակուղային բնույթը․ Ալեն Սիմոնյանը նշել է, որ Ադրբեջանը իր ազդեցությամբ խոչընդոտում է այդ գործընթացը՝ ստեղծելով իրավիճակ, որտեղ Թուրքիան, ըստ նրա ձևակերպման, «դառնում է այդ հարաբերությունների գերին»։

7. Էքզիստենցիալ սպառնալիք (246) — Շարունակվում է ընտրությունները ներկայացվել որպես Հայաստանի ինքնիշխանության պահպանման վերջին հնարավորություն, որտեղ ընտրությունը հաճախ նույնացվում է պետականության կորստի կամ արտաքին վերահսկողության խորացման հետ։

8. Եվրոպա և Հայաստան (238) — հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած էր Հայաստան-ԵՄ համագործակցության խորացման և «Հայաստանի Հանրապետությունում Եվրոպական միության գործընկերության առաքելության» (EUPM Armenia) վրա, որը նպատակ ունի աջակցել ՀՀ-ին հիբրիդային սպառնալիքների դիմակայության հարցում։ Սա, ինչպես նաև մայիսի 4-5-ը Երևանում նախատեսվող Հայաստան-ԵՄ գագաթնաժողովը, ներկայացվեցին որպես Արևմտյան վեկտորի ամրապնդում։

9. Ընտրություններ և ԿԸՀ (205) — Շաբաթվա ընթացքում արձանագրվել են մի շարք իրադարձություններ, որոնք վերաբերում են ինչպես ընտրական գործընթացի վարչարարական փուլին, այնպես էլ քաղաքական դաշտի վերադասավորումներին։ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը ամփոփել է առաջադրումների փուլը՝ հայտարարելով, որ ստացել է 19 քաղաքական ուժի մասնակցության հայտ։ Ընտրական գործընթացին զուգահեռ արձանագրվել են նաև իրավապահ գործողություններ։ Լոռու մարզում իրականացվել են խուզարկություններ «Ուժեղ Հայաստանի» աջակիցների բնակարաններում՝ քրեական վարույթի շրջանակում, որը վերաբերում է հավաքներին մասնակցելու կամ մասնակցելուն հարկադրելու դեպքին։ Քաղաքական դաշտում նկատվել են նաև միավորման և ռեսուրսների համախմբման փորձեր․ «Ապրելու երկիրը» և «Ուժեղ Հայաստանը» ստորագրել են համագործակցության հուշագիր։ Իսկ Հովիկ Աղազարյանի և Հակոբ Ասլանյանի կողմից հիմնադրված «Միացյալ ազգային սոցիալիստական կուսակցությունը» (ՄԱՍԿ) հայտարարել է ընտրություններին չմասնակցելու որոշման մասին։ Շաբաթվա ընթացքում «Բոլորին դեմ եմ» կուսակցությունը հայտարարել է իր ավտոբուսի վնասման մասին՝ նշելով, որ անհայտ անձինք, ներկայանալով որպես քաղաքապետարանի աշխատակիցներ, վնասել են քարոզչական նյութերը։

10. Եկեղեցի և պետություն (194) — Շարունակվում են վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունները՝ եկեղեցու կողմից «այլ երկրների շահերը սպասարկելու» վերաբերյալ։ 

2.2. Նարատիվների հատումների վերլուծություն

Շաբաթվա գլխավոր հատումը տեղի ունեցավ «Սահմաններ և առևտուր» ու «Խաղաղություն և TRIPP» նարատիվների միջև։ Մինչ TRIPP նախագծի և համագործակցության հնարավորությունները ներկայացվում էին որպես խաղաղության օրակարգի մաս, Ալեն Սիմոնյանի հայտարարությունը, ըստ որի՝ Ադրբեջանը խոչընդոտում է հայ-թուրքական սահմանի բացմանը, ձևավորում էր հակադիր պատկեր։

Մյուս հատումը «Ընտրություններ և ԿԸՀ» և «Մրցակիցների վարկաբեկում» թեմաների միջև էր։ Ընտրություններին վերաբերող իրադարձությունները (առաջադրումներ, միավորումներ, իրավապահ գործողություններ) հաճախ ուղեկցվում էին փոխադարձ մեղադրանքներով ինչի արդյունքում ընտրական օրակարգը միաժամանակ դառնում էր նաև վարկաբեկման հարթակ։

2.3. Հարթակների վերլուծություն

• Facebook (903 հրապարակում) — Մոնիտորինգի ընթացքում հիմնական հարթակն է եղել «Մրցակիցների վարկաբեկման» (162) և «Եվրոպա և Հայաստան» (108) թեմաների համար։
• Telegram (1009 հրապարակում) — Գերիշխող է եղել «Զինված ուժերի» (138) և «Էներգետիկայի» (130) նարատիվները շրջանառելու համար։
• YouTube (590) — Հիմնական հարթակն է եղել «Էքզիստենցիալ սպառնալիքի» (96) վերլուծականների համար։
• TikTok (246) —  Օգտագործվել է կարճ քաղաքական հայտարարությունների և վարկաբեկող հոլովակների համար։

2.4. Դերակատարների վերլուծություն

• ՀՀ մեդիա հարթակներ և լրատվամիջոցներ — Այս խումբը կենտրոնացավ ԿԸՀ առաջադրումների և TRIPP նախագծի շուրջ միջազգային լուրերի լուսաբանման վրա։
• Անանուն և/կամ չնույնականացված տեղեկատվական կայքեր — Տարածեցին հանրային բևեռացմանը նպաստող, ատելության խոսքի վրա հիմնված բովանդակություն։ 
• Քաղաքական գործիչներ և դերակատարներ: Նիկոլ Փաշինյանը (ուղիղ եթերների և TikTok-ի միջոցով) և ընդդիմադիր առաջնորդները դարձան շաբաթվա գլխավոր նարատիվների գեներատորները։

3. Ժամանակագրական դինամիկա

4. Եզրակացություններ և բացահայտումներ

1. Հայոց ցեղասպանության հիշատակի օրվա և դրան հաջորդած Քաղաքացու օրվա իրադարձությունները վերածվեցին քաղաքական պայքարի գործիքների՝ ակտիվորեն օգտագործվելով փոխադարձ վարկաբեկման և քաղաքական ուժերի դիրքավորման համար։
2. ԱՄՆ-Ադրբեջան ուղիղ բանակցությունները TRIPP-ի շուրջ տեղեկատվական դաշտում մեկնաբանվեց որպես Հայաստանի շահերի հնարավոր անտեսում։
3. Խաղաղության օրակարգում միաժամանակ առաջ էին մղվում թե՛ համագործակցության (քաղաքացիական հասարակության շփումներ, միջանցքային նախագծեր), թե՛ խոչընդոտների (սահմանների բացման խնդիրներ, փոխադարձ մեղադրանքներ) նարատիվները, ինչը ստեղծում էր անորոշության և անվստահության միջավայր։
4. 2 դաշինք և 17 կուսակցություն - 2026 թ. խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելու համար ԿԸՀ-ն ստացել է առաջադրման հայտ 19 քաղաքական ուժից։

Մոնիտորինգն իրականացվել է «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ» (MDI) տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից։ 

Զեկույցը մշակվել է ՀՀ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների մոնիտորինգի մեթոդաբանությանըհամապատասխան։ Տվյալների ավտոմատացված հավաքագրումն ու զեկույցի մշակումն իրականացվել են արհեստական բանականությամբ օժտված գործիքների միջոցով՝ 

• Letsdata թվային մոնիտորինգի գործիքը կիրառվել է առաջնային աղբյուրների տվյալների հավաքագրման համար, 
• իսկ Claude, NotebookLM և Gemini գործիքները՝ զեկույցի գեներացման համար։ 

Վերլուծությունը հիմնված է նախապես ընտրված 250 աղբյուրների (նույնն է՝ դերակատարներ) ցուցակի վրա։ Գործընթացն ուղեկցվել է մասնագիտական վերահսկողությամբ՝ մոնիտորինգի մասնագետի և տվյալների հավաքագրման մասնագետի մասնակցությամբ՝ հավաստիության երաշխավորման նպատակով: