ՀՀ տեղեկատվական միջավայրը և նարատիվների դինամիկան — մայիսի 11 — մայիսի 17

 Մոնիտորինգի վերլուծական զեկույց

1. Համատեքստ

Նախընտրական քարոզարշավի ակտիվ փուլ մտնելուն զուգահեռ տեղեկատվական դաշտում շարունակեց աճել բևեռացված և հուզական բովանդակության ծավալը։ Քաղաքական դերակատարների մեծ մասը ընտրությունները ներկայացնում էր ոչ միայն որպես իշխանության փոփոխության կամ պահպանման գործընթաց, այլ որպես երկրի անվտանգությանը, արտաքին քաղաքական ուղղությանը և ապագա զարգացման մոդելին վերաբերող վճռորոշ որոշում։ Այս ֆոնին զգալիորեն ակտիվացան փոխադարձ մեղադրանքները, արտաքին ազդեցության վերաբերյալ թեզերը և վարկաբեկող հռետորաբանությունը։

Տարածաշրջանային թեմաների համատեքստում շարունակվեցին TRIPP նախագծի, «Խաղաղության խաչմերուկ» նախաձեռնության և հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման վերաբերյալ քննարկումները։ ԱՄՆ պատվիրակության և AECOM ընկերության թիմի այցերը ներկայացվեցին որպես տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացման ուղղությամբ գործնական քայլեր, մինչդեռ ռուսական կողմը կասկածի տակ դրեց նախագծի իրագործելիությունը և այն կապեց տարածաշրջանային անվտանգության ռիսկերի հետ։ Զուգահեռաբար քննարկվեց նաև Թուրքիայի կողմից Հայաստանի հետ առևտրային սահմանափակումների վերացման որոշումը և սահմանազատման գործընթացին վերաբերող նոր ուղեցույցների հաստատումը։

2. Ամփոփ վիճակագրություն

2.1. Նարատիվների և դրանց հաճախականության վերլուծություն

Շաբաթվա հիմնական միտումները և նարատիվները՝

1. Մրցակիցների վարկաբեկում (397 հրապարակում) - Նախընտրական փուլին բնորոշ այս նարատիվը շարունակում է պահպանել առաջատար դիրքը՝ կենտրոնանալով քաղաքական հակառակորդների կոշտ և անձնական վարկաբեկման վրա։ Նիկոլ Փաշինյանի՝ Գագիկ Ծառուկյանի հասցեին հնչեցրած «լեզուդ երկարելա՞» և «լակոտիդ Բելառուսից վզից բռնած բերելու ենք» արտահայտությունները լայն տարածում գտան տեղեկատվական դաշտում։

Սուր հռետորաբանությունը շարունակվեց նաև Ռոբերտ Քոչարյանի Աջափնյակում ունեցած ելույթից հետո, որտեղ նա Փաշինյանին անվանեց «համբալ»։ Դրան հաջորդեցին իշխանական շրջանակների և ՔՊ-ի աջակիցների հրապարակումները՝ «այ համբալ» ձևակերպմամբ տեսանյութերով ու ծաղրական բովանդակությամբ։

Վարկաբեկող և ծաղրական շեշտադրումներով էր ուղեկցվում նաև Տիգրան Ավինյանի հրապարակումը, որտեղ եռագլուխ վիշապի պատկերով հագուստը օգտագործվում էր ընդդիմադիր ուժերին «եռագլուխ դևի» կերպարով ներկայացնելու համար։ Այսպիսի հռետորաբանությունը ցույց է տալիս, որ քարոզարշավը զգալիորեն տեղափոխվել է դեպի անձնական վիրավորանքների, ծաղրի և հուզական բևեռացման դաշտ։

2. Արտաքին ազդեցություն (306 հրապարակում) - Շաբաթվա ընթացքում արտաքին ազդեցության նարատիվը կենտրոնացավ Հայաստանի արտաքին քաղաքական հավասարակշռման և միջազգային դերակատարների միջև աճող հակադրությունների շուրջ։ Նիկոլ Փաշինյանը, անդրադառնալով ԵԱՏՄ-ի վերաբերյալ Վլադիմիր Պուտինի հայտարարությանը, շեշտեց, որ Հայաստանը շարունակում է մնալ ԵԱՏՄ լիարժեք անդամ, քանի դեռ դուրս գալու անհրաժեշտությունը չի առաջացել։ Միաժամանակ, Մեծ Բրիտանիան ռուսաստանյան մի շարք կառույցների դեմ պատժամիջոցներ սահմանեց՝ դրանք կապելով Հայաստանի ընտրություններին միջամտելու փորձերի հետ։ Լոնդոնի պնդմամբ՝ այդ կառույցները Հայաստանում ռուսամետ կազմակերպությունների ձևավորման և ներքին քաղաքական գործընթացների վրա ազդեցություն գործադրելու ծրագրեր էին մշակում։ ՌԴ դեսպանատունը բրիտանական մեղադրանքները ներկայացրեց որպես «անհեթեթ» և դրանք կապեց Արևմուտքի՝ «ինքնիշխան պետությունների գործերին միջամտելու» քաղաքականության հետ։

3. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ (297 հրապարակում) - Էներգետիկայի թեման ակտիվացավ ռազմավարական ենթակառուցվածքների և պետական վերահսկողության շուրջ քննարկումների ֆոնին։ Ռուսական կողմը կրկին առաջ քաշեց Հայաստանում մեծ հզորության ԱԷԿ-ի կառուցման առաջարկը՝ այն ներկայացնելով որպես երկարաժամկետ էներգետիկ անվտանգության, մատչելի սակագների և արդյունաբերական աճի հիմք։ Միաժամանակ, Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերությունը շուտով կդառնա պետական սեփականություն։ 

Մյուս յոթ նարատիվների վերլուծությունը՝

4. Զինված ուժեր (277 հրապարակում) - Տեղեկատվական դաշտում տարածվեցին չհիմնավորված պնդումներ, թե Սամվել Կարապետյանի՝ ընտրություններում հաղթելու դեպքում հայ զինվորները կարող են ուղարկվել ուկրաինական ճակատ։ Այսպիսի հրապարակումները տարածվում էին հասարակության շրջանում անհանգստություն և անվտանգության սպառնալիքի շուրջ թեզեր ձևավորելու համար։
5. Խաղաղություն և TRIPP (248) - Նարատիվը կենտրոնացավ TRIPP նախագծի, տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման և հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման շուրջ քննարկումների վրա։ ԱՄՆ պատվիրակության այցի ընթացքում քննարկվեցին TRIPP-ի իրականացման գործառնական և իրավական հարցերը, իսկ փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը ներկայացրեց «Խաղաղության խաչմերուկ» նախաձեռնությունը՝ շեշտելով տարածաշրջանային կապուղիների բացման կարևորությունը։ Քննարկումները շարունակվեցին նաև ամերիկյան AECOM ընկերության թիմի այցով, որի նպատակը նախագծի տեղանքի հետազոտման աշխատանքների մեկնարկն էր։ Ռուսական կողմը, իր հերթին, քննադատեց արևմտյան ներգրավվածությունը՝ հայտարարելով, որ ԵՄ-ն Հայաստանին անվտանգության ոլորտում շոշափելի այլընտրանք չի առաջարկում։Ռուսաստանի ԱԳՆ ԱՊՀ չորրորդ վարչության ղեկավար Միխայիլ Կալուգինը նաև կասկածի տակ դրեց TRIPP-ի հեռանկարները՝ այն կապելով ԱՄՆ-Իրան լարվածության և տարածաշրջանային անվստահության հետ։ Նարատիվի շրջանակում ակտիվ քննարկվեց նաև հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը․ ՀՀ ԱԳՆ-ն ողջունեց Թուրքիայի որոշումը՝ վերացնել Հայաստանի հետ առևտրի սահմանափակումները՝ այն ներկայացնելով որպես հարաբերությունների կարգավորման հերթական քայլ։ Զուգահեռաբար կառավարությունը հայտարարեց Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանազատման գործընթացին վերաբերող մի շարք ուղեցույցների հաստատման ծրագրի մասին, ինչը ևս ներկայացվեց որպես տարածաշրջանային կարգավորման գործընթացի մաս։
6. Սահմաններ և առևտուր (232) - Նարատիվը կենտրոնացավ տարածաշրջանային տնտեսական կապերի, առևտրային կախվածությունների և շուկայի կարգավորման հարցերի շուրջ։ Տեղեկատվական դաշտում տարածվեց հայ-թուրքական առևտրի անհավասարակշռությսն մասին թեզը․ նշվում էր, որ Թուրքիայից ներմուծումը հասնում է մոտ 100 միլիոն դոլարի, մինչդեռ Հայաստանի արտահանումը Թուրքիա մնում է նվազագույն մակարդակի վրա։ Նարատիվի շրջանակում ուշադրություն գրավեց նաև ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության հայտարարությունը, ըստ որի՝ այսուհետ Wildberries-ի միջոցով Հայաստանում արտադրված ապրանքների վաճառքի համար անհրաժեշտ կլինի ծագման սերտիֆիկատ։
7. Էքզիստենցիալ սպառնալիք (221 հրապարակում) - Քարոզարշավի ընթացքում թե՛ իշխանական, թե՛ ընդդիմադիր դերակատարները շարունակեցին ընտրությունները ներկայացնել որպես ապրելու և չապրելու, խաղաղության և պատերազմի միջև ճակատագրական որոշում։
8. Ընտրություններ և ԿԸՀ (208 հրապարակում) - Նախընտրական գործընթացների շուրջ քննարկումները հիմնականում վերաբերում էին ընտրախախտումների վերաբերյալ մեղադրանքներին, իրավապահների գործողություններին և քարոզչական ակցիաներին։ «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունը քարոզարշավը սկսեց ԲԴԽ շենքի առջև՝ եվրոպական ինտեգրումը ներկայացնելով ոչ թե արտաքին ուղղության, այլ «եվրոպական չափանիշների» ներդրման համատեքստում։

Տեղեկատվական դաշտում լայն արձագանք ստացան նաև ընտրակաշառքի վերաբերյալ քրեական գործերն ու հրապարակված ձայնագրությունները։ Հակակոռուպցիոն կոմիտեն հայտարարեց «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության ներկայացուցիչների կողմից ընտրողներին նյութապես շահագրգռելու վերաբերյալ տվյալների մասին, իսկ կուսակցության ներկայացուցիչները պնդեցին, որ խոսքը օրինական աշխատանքի և գրանցված աշխատակիցների մասին է։ Այս ֆոնին խուզարկություններ իրականացվեցին նաև «Հայաստան» դաշինքի Սպիտակի գրասենյակում։

Ուշադրություն գրավեցին նաև ոչ ստանդարտ քարոզչական ակցիաները․ «Բոլորին դեմ եմ»-ը կազմակերպեց «ջուր ծեծոցի» ակցիա Կարապի լճի տարածքում։

Զուգահեռաբար «Միասնության թևեր»-ի առաջնորդ Արման Թաթոյանը ձայնագրություն հրապարակեց՝ պնդելով, որ ուսանողներին ստիպում են մասնակցել ՔՊ քարոզարշավին, ինչը ևս ակտիվ քննարկումների թեմա դարձավ տեղեկատվական դաշտում։

9. Եվրոպա և Հայաստան (207) - Նարատիվը կենտրոնացավ Հայաստանի եվրոպական ուղղության և ԵՄ քաղաքական աջակցության շուրջ։ ԵՄ ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Մարթա Կոսը հայտարարեց, որ միայն Հայաստանի ժողովուրդը կարող է որոշել երկրի ապագան, իսկ Եվրոպան կաջակցի ընտրված ճանապարհին։ Տեղեկատվական դաշտում տարածվեցին նաև մեկնաբանություններ, որտեղ եվրոպական ինտեգրումը ներկայացվում էր ոչ թե որպես ինքնուրույն քաղաքական ընտրություն, այլ որպես տարածաշրջանային վերադասավորումների և Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հետ ինտեգրման «շղարշ»։ Այդ շրջանակներում եվրոպական համագործակցության խորացումը կապվում էր արտաքին վերահսկողության, տնտեսական կախվածության և «թյուրքական ուղղությամբ» ինտեգրման վտանգների հետ։
10. Եկեղեցի և պետություն (159) - Մայր Աթոռում Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի և մշակույթի գործիչների հանդիպման ընթացքում անդրադարձ կատարվեց Հայաստանում ստեղծված հասարակական-քաղաքական իրավիճակին, ինչպես նաև եկեղեցի-պետություն հարաբերությունների «մտահոգիչ ընթացքին»։ 

2.2. Նարատիվների հատումների վերլուծություն

«Ընտրություններ և ԿԸՀ» նարատիվը այս շաբաթ առավել հաճախ հատվեց «Մրցակիցների վարկաբեկում», «Էքզիստենցիալ սպառնալիք» և «Արտաքին ազդեցություն» թեմաների հետ։ Օրինակ՝ ընտրությունները ներկայացվում էին որպես «խաղաղության և պատերազմի» միջև ընտրություն, քաղաքական հակառակորդների հասցեին հնչում էին կոշտ վիրավորանքներ և փոխադարձ մեղադրանքներ։ Զուգահեռաբար տեղեկատվական դաշտում շրջանառվում էին նաև արտաքին ազդեցության վերաբերյալ թեզեր, այդ թվում՝ Հայաստանի ընտրություններին Ռուսաստանի ենթադրյալ միջամտության և արևմտյան դերակատարների ազդեցության մասին պնդումներ։ 

«Խաղաղություն և TRIPP» նարատիվը հատվեց «Սահմաններ և առևտուր» թեմայի հետ՝ Թուրքիայի կողմից Հայաստանի հետ առևտրային սահմանափակումների վերացման և տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացման շուրջ քննարկումների ֆոնին։ TRIPP նախագծի և «Խաղաղության խաչմերուկ» նախաձեռնության վերաբերյալ քննարկումները ուղեկցվում էին հայ-թուրքական առևտրի անհավասարակշռության մասին պնդումներով, որտեղ տնտեսական ինտեգրումը ներկայացվում էր նաև որպես տարածաշրջանային քաղաքական վերադասավորումների մաս։

2.3. Հարթակների վերլուծություն

• Telegram (1080 հրապարակում) - Մոնիտորինգի ընթացքում հիմնական հարթակն է եղել «Խաղաղություն և TRIPP» (248) և «Սահմաններ և առևտուր» (232) թեմաների համար։
• Facebook (766 հրապարակում) - Ամենաակտիվն է եղել «Մրցակիցների վարկաբեկման» (397) և «Ընտրություններ և ԿԸՀ» (208) նարատիվների համար։
• YouTube (434 հրապարակում) - Գերիշխել է «Արտաքին ազդեցության» (306) և «Էքզիստենցիալ սպառնալիքի» (221) նարատիվների քննարկման մեջ։
• TikTok (272 հրապարակում) - Օգտագործվել է հիմնականում «Մրցակիցների վարկաբեկման» և ընտրական թեմաներով կարճ հոլովակների և հուզական բովանդակության տարածման համար։

2.4. Դերակատարների վերլուծություն

• ՀՀ մեդիա հարթակներ և լրատվամիջոցներ - Առավել ակտիվ խումբն է, որն ապահովում է պաշտոնական և այլընտրանքային լրահոսը բոլոր նարատիվների շրջանակներում:
• Անանուն և/կամ չնույնականացված տեղեկատվական կայքեր - Ակտիվորեն գործում են Telegram-ում՝ շեշտադրելով արտաքին ազդեցության սուր կողմերը:
• Քաղաքական գործիչներ և դերակատարներ - Օգտագործում են սոցիալական ցանցերը սեփական քարոզարշավն առաջ մղելու, մրցակիցներին վարկաբեկելու նարատիվներ ստեղծելու և ընտրողների վրա հուզական ազդեցություն ունենալու համար:

3. Ժամանակագրական դինամիկա

4. Եզրակացություններ և բացահայտումներ

1. Քաղաքական բանավեճը զգալիորեն տեղափոխվեց անձնական վիրավորանքների, ծաղրի, պիտակավորման և հուզական բևեռացման դաշտ։ Միաժամանակ, նման բովանդակությունը՝ հատկապես կարճ տեսանյութերը, վիրավորական արտահայտությունները և ծաղրական դրվագները, սոցիալական մեդիայում ստանում էին ավելի մեծ տարածում և ներգրավվածություն։ Քաղաքական մի շարք դերակատարներ կենտրոնանում են այնպիսի բովանդակության վրա, որն ավելի արագ է տարածվում և ավելի հուզական արձագանք առաջացնում սոցիալական հարթակներում։
2. Ընտրական գործընթացը շարունակվեց ներկայացվել որպես գոյաբանական և անվտանգային ընտրություն։ Թե՛ իշխանական, թե՛ ընդդիմադիր դերակատարները քարոզարշավը կառուցում էին «խաղաղություն կամ պատերազմ», «ապրելու կամ չապրելու», «պետության պահպանում կամ կորուստ» տրամաբանության շուրջ։ Այս մոտեցումը նպաստում է հասարակական լարվածության և վախի մթնոլորտի պահպանմանը։
3. Տարածաշրջանային հաղորդակցությունների, TRIPP նախագծի, հայ-թուրքական հարաբերությունների և սահմանազատման շուրջ քննարկումները ցույց տվեցին, որ տնտեսական և ենթակառուցվածքային թեմաները հանրային դիսկուրսում այլևս առանձնացված չեն անվտանգային և ինքնիշխանության հարցերից։ Նույն գործընթացները տարբեր դերակատարների կողմից ներկայացվում էին կամ որպես խաղաղության և զարգացման հնարավորություն, կամ որպես կախվածության և նոր զիջումների վտանգ։

Մոնիտորինգն իրականացվել է «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ» (MDI) տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից։ 

Զեկույցը մշակվել է ՀՀ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների մոնիտորինգի մեթոդաբանությանըհամապատասխան։ Տվյալների ավտոմատացված հավաքագրումն ու զեկույցի մշակումն իրականացվել են արհեստական բանականությամբ օժտված գործիքների միջոցով՝ 

• Letsdata թվային մոնիտորինգի գործիքը կիրառվել է առաջնային աղբյուրների տվյալների հավաքագրման համար, 
• իսկ Claude, NotebookLM և Gemini գործիքները՝ զեկույցի գեներացման համար։ 

Վերլուծությունը հիմնված է նախապես ընտրված 250 աղբյուրների (նույնն է՝ դերակատարներ) ցուցակի վրա։ Գործընթացն ուղեկցվել է մասնագիտական վերահսկողությամբ՝ մոնիտորինգի մասնագետի և տվյալների հավաքագրման մասնագետի մասնակցությամբ՝ հավաստիության երաշխավորման նպատակով: