ՀՀ տեղեկատվական միջավայրը և նարատիվների դինամիկան — հունիսի 1- հունիսի 7

 Մոնիտորինգի վերլուծական զեկույց

1. Համատեքստ

2026 թվականի հունիսի առաջին շաբաթը, որն ավարտվեց հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններով, դարձավ ամենաակտիվ ժամանակահատվածը՝ արձանագրելով 3271 հրապարակում։ Շաբաթվա բացարձակ գագաթնակետն էր հունիսի 7-ին (քվեարկության օրը)՝ 877 հրապարակումով, որտեղ գերիշխում էր «Ընտրություններ և ԿԸՀ» նարատիվը։ Ընտրակաշառքի, քրեական վարույթների և կալանավորումների մասին հաղորդումները դարձան օրակարգի հիմնական թեմաները՝ զուգահեռվելով թեկնածուների միջև փոխադարձ մեղադրանքներին և հակառակորդների հեղինակազրկման փորձերին։ 

Միևնույն ժամանակ, ներքաղաքական օրակարգը շարունակեց հատվել արտաքին և անվտանգային թեմաների հետ։ Հայաստանի արտաքին քաղաքական վեկտորի շուրջ քննարկումները, TRIPP նախաձեռնության միջոցով խաղաղության գործընթացի ներկայացումը, արտահանման սահմանափակումներն ու նոր շուկաների որոնումը ձևավորում էին ընտրություններից դուրս ավելի լայն համատեքստ։ 

2. Ամփոփ վիճակագրություն

Նարատիվ և նյութերի քանակ (նվազման կարգով)	Դերակատարների խումբ	Facebook	Telegram	YouTube	TikTok	Ընդհանուր
1. Ընտրություններ և ԿԸՀ	ՀՀ մեդիա հարթակներ	177	180	46	14	417
2. Մրցակիցների վարկաբեկում	ՀՀ մեդիա հարթակներ	200	128	20	26	374
3. Արտաքին ազդեցություն	ՀՀ մեդիա հարթակներ	128	75	57	111	371
4. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ	ՀՀ մեդիա հարթակներ	116	148	47	19	330
5. Եկեղեցի և պետություն	ՀՀ մեդիա հարթակներ	104	107	64	54	329
6. Զինված ուժեր	ՀՀ մեդիա հարթակներ	114	145	32	34	325
7. Սահմաններ և առևտուր	ՀՀ մեդիա հարթակներ	99	119	60	26	304
8. Խաղաղություն և TRIPP	ՀՀ մեդիա հարթակներ	111	161	12	11	295
9. Էքզիստենցիալ սպառնալիք	ՀՀ մեդիա հարթակներ	88	41	89	60	278
10. Եվրոպա և Հայաստան	ՀՀ մեդիա հարթակներ	97	125	23	3	248
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ		1234	1229	450	358	3271

2.1. Նարատիվների և դրանց հաճախականության վերլուծություն

Շաբաթվա հիմնական միտումները և նարատիվները՝

1. Ընտրություններ և ԿԸՀ (417 հրապարակում) — Նարատիվը շաբաթվա ընթացքում դարձավ ամենաակտիվը՝ պայմանավորված ընտրությունների բուն գործընթացով և դրա շուրջ ծավալված քննարկումներով։ Ընտրությունների վերջին շաբաթը տեղեկատվական դաշտում գերակշռում էին ընտրակաշառքի վերաբերյալ հաղորդումները․ Հակակոռուպցիոն կոմիտեն հայտարարություններ տարածեց ԲՀԿ-ի Աբովյանի տարածքային գրասենյակի պատասխանատուի, ինչպես նաև «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության ներկայացուցիչների և աջակիցների նկատմամբ նախաձեռնված քրեական վարույթների մասին՝ հրապարակելով ընտրողներին կաշառք տալու, արտերկրում բնակվող քաղաքացիներին Հայաստան տեղափոխելու և նրանց քվեարկության վրա ազդելու վերաբերյալ պնդումներ։ Ներկայացվեցին նաև կալանքի միջնորդություններ։ Երկու ամսով կալանավորվեց նաև «Ուժեղ Հայաստան»-ի աջակից Ալիկ Ալեքսանյանը առանձնապես խոշոր չափերով փողերի լվացման և քաղաքացիներին հավաքներին մասնակցելու նպատակով նյութապես շահագրգռելու մեղադրանքով։

Զուգահեռաբար, հանրային արձագանք ստացավ որդու զոհվելը սգացող Մարիամ Վարդանյանի միջադեպը, երբ նրան թույլ չտրվեց մոտենալ Նիկոլ Փաշինյանին նախընտրական միջոցառման ընթացքում՝ վարչապետին փոխանցելու «սև սիրտը», որը, նրա խոսքով, խորհրդանշում էր իր ցավն ու դժգոհությունը։ 

Լռության օրվան նախորդեց հունիսի 4-ին տեղի ունեցած նախընտրական վերջին բանավեճը՝ քաղաքական ուժերի առաջին համարների մասնակցությամբ։ Բանավեճի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանի հորդորից հետո «Հանրապետություն» կուսակցությունը ԿԸՀ դիմում ներկայացրեց «Ուժեղ Հայաստանի» գրանցումը անվավեր կամ ուժը կորցրած ճանաչելու մասին։ Ընտրություններից մի քանի ժամ առաջ ԿԸՀ-ն մերժեց դիմումը։ Քվեարկության օրը «Ականատես» դիտորդական առաքելությունը հայտարարեց ընտրատեղամասերում արձանագրված էական միջադեպերի մասին։

2. Մրցակիցների վարկաբեկում (374 հրապարակում) — Նախընտրական լռությանը նախորդող օրերին քաղաքական ուժերը շարունակեցին հակառակորդներին հեղինակազրկելու նարատիվների շրջանառումը։ Մասնավորապես, տարածվեցին տեղեկություններ Մասիսում «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության թիմակիցների նկատմամբ հարձակման մասին։ Զուգահեռաբար, քաղաքական ուժերի հասցեին շարունակվում էր պիտակավորող և արժեզրկող հռետորաբանությունը։ Ֆեյսբուքում այս նարատիվն ամենաակտիվն էր (200 հրապարակում)։

3. Արտաքին ազդեցություն (371 նյութ): Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունը, որ այս փուլում ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի միջև ընտրության հարցով հանրաքվե անցկացնելու հիմքեր չկան, շարունակեց ուշադրության կենտրոնում պահել Հայաստանի արտաքին քաղաքականության վեկտորի հնարավոր ընտրության թեման։ 

Մյուս յոթ նարատիվների վերլուծությունը՝

4. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ (330 հրապարակում) — Հունիսի 7-ին՝ խորհրդարանական ընտրությունների օրը, ՀԷՑ ժամանակավոր կառավարիչ Ռոմանոս Պետրոսյանը հայտարարեց, որ ընտրատեղամասերում հոսանքազրկումների վերաբերյալ «կեղծ տեղեկատվություն» տարածող ԶԼՄ-ների դեմ դատական հայցեր կհարուցի։

5. Եկեղեցի և պետություն (329 հրապարակում) — Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը հայտարարեց, որ «այդքան դյուրին չէ Հայոց հայրապետին հրաժարական պարտադրելը»՝ ընդգծելով, որ եկեղեցին գործում է իր կանոնական սկզբունքներով, և «Հայոց հայրապետի պաշտոնազրկումը ենթակա չէ որևէ իշխանության, որևէ անձի և կառույցի տնօրինման»։

6. Զինված ուժեր (325) — Ակտիվությունը բարձր էր հատկապես Telegram հարթակում, որտեղ լայն տարածում էին ստանում զինված ուժերի և ընտրական գործընթացների հնարավոր խախտումների վերաբերյալ հրապարակումները։ Մասնավորապես, տարածվում էին պնդումներ, թե «բանակում թափով քարոզչություն են անում», ինչպես նաև, որ Ռուսաստանից Հայաստան ժամանող տղամարդկանց սահմանային անցակետերում հանձնվում են վարժական հավաքների մասնակցության ծանուցագրեր։ Ի պատասխան՝ պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանը հայտարարեց, որ «ուղիղ օդանավակայանում ոչ մեկի չեն կարող վարժական հավաքների ծանուցագիր տալ», քանի որ դրա համար սահմանված կարգ գոյություն ունի։ Ընտրությունների օրը, իր հերթին, տարածվեց նաև տեսանյութ, ըստ որի՝ Սոթքի զորամասի հարյուրավոր զինվորների փորձում էին մինչև ընտրատեղամասերի փակվելը միաժամանակ տեղափոխել ընտրելու նպատակով։

7. Սահմաններ և առևտուր (304) — Նարատիվում գերակշռում էին Հայաստանի արտահանման շուրջ առաջացած խնդիրները և նոր շուկաների որոնման թեմաները։ Մասնավորապես, «Ռոսսելխոզնադզոր»-ը հայտարարեց, որ հունիսի 2-ից սահմանափակում է Հայաստանից կորիզավոր մրգերի, խաղողի, ինչպես նաև կարտոֆիլի, սմբուկի և չրերի ներմուծումը Ռուսաստան՝ դա պայմանավորելով անվտանգության ապահովման հստակ մեխանիզմների բացակայությամբ։ Նույն ժամանակահատվածում հաղորդվեց նաև, որ հայկական կողմը պետք է կասեցնի ՌԴ կենդանի ձուկ և ձկնամթերք արտահանող բոլոր հայկական ընկերությունների անասնաբուժական հավաստագրումը մինչև իրավիճակի կարգավորումը։ Ստեղծված իրավիճակին անդրադառնալով՝ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ կառավարությունը կդիմի սուբսիդավորման ծրագրերի, որպեսզի տնտեսավարողները չտուժեն։ Այս համատեքստում նաև հաղորդվեց, որ հայկական վարդերի և բանջարեղենի առաջին խմբաքանակներն արդեն ուղարկվել են նոր շուկաներ, այդ թվում՝ Եվրամիության երկրներ։ 

Նարատիվի շրջանակում ուշադրություն գրավեց նաև այն հանգամանքը, որ Հայաստանի գործարար համայնքի ներկայացուցիչները հատել են Հայաստան-Թուրքիա սահմանը՝ Կարսում թուրք գործընկերների հետ հանդիպումներ անցկացնելու նպատակով։

8. Խաղաղություն և TRIPP (295)  — Հունիսի 4-ին նարատիվը գրանցեց աճ (151 հրապարակում)՝ կապված ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն հայտարարության հետ, թե «Հայաստան-Ադրբեջան հակամարտությունն ավարտվել է համաձայնագրով, որը նախատեսում է «ստեղծել բարգավաճման նոր երթուղի՝ TRIPP երթուղին»։

9. Էքզիստենցիալ սպառնալիք (278) — Նարատիվի շրջանակում շարունակեցին շրջանառվել Հայաստանի ապագայի վերաբերյալ վախեր։ Մասնավորապես, առաջին համարների ամփոփիչ նախընտրական բանավեճի ընթացքում անդրադարձ կատարվեց «300,000 ադրբեջանցիների Հայաստան գալու» թեմային, որը ներկայացվում էր որպես հասարակության շրջանում վախ և անհանգստություն սերմանող նարատիվ։ Զուգահեռաբար, այս համատեքստում Նիկոլ Փաշինյանին և նրա քաղաքական ուժին որոշ դերակատարներ ներկայացնում էին որպես «պրոադրբեջանական ուժ» և կամակատար։

10. Եվրոպա և Հայաստան (248) — Նարատիվի կարևոր բաղադրիչ էր նաև ԵՄ խոսնակ Անուար Էլ Անունիի հայտարարությունը, որ Եվրամիությունը «դատապարտում է Ռուսաստանի կողմից Հայաստանի վրա ճնշում գործադրելու ցանկացած փորձ»՝ ընդգծելով, որ «որպես ինքնիշխան, ժողովրդավարական և անկախ երկիր՝ Հայաստանը ունի իր սեփական ուղին և գործընկերներին ընտրելու բոլոր իրավունքները»։ Զուգահեռաբար, տեղեկատվական դաշտում տարածվում էին հաղորդագրություններ Եվրամիության կողմից Հայաստանին տրամադրվող աջակցության վերաբերյալ։ ԵՄ-ի հրապարակած հայտարարության համաձայն՝ Հայաստանին տրամադրվող աջակցության փաթեթը ներառում է ավելի քան 50 միլիոն եվրոյի չափով անհապաղ ֆինանսական օգնություն, ընդ որում նշվում էր, որ «ավելին ևս կտրամադրվի»։ 

2.2. Նարատիվների հատումների վերլուծություն

Նարատիվների միջև առավել ակնհայտ հատումը նկատվում էր «Ընտրություններ և ԿԸՀ» և «Մրցակիցների վարկաբեկում» թեմաների միջև։ Ընտրական գործընթացի շուրջ քննարկումները հաճախ ուղեկցվում էին քաղաքական հակառակորդների նկատմամբ մեղադրանքներով, ընտրակաշառքի վերաբերյալ պնդումներով և հուզական միջադեպերով։ Միաժամանակ, «Արտաքին ազդեցություն», «Եվրոպա և Հայաստան», «Խաղաղություն և TRIPP», ինչպես նաև «Սահմաններ և առևտուր» նարատիվները հաճախ փոխկապակցվում էին՝ ընտրությունները ներկայացնելով Հայաստանի արտաքին քաղաքական և տնտեսական ապագայի հետ կապված որոշումների համատեքստում։ ԵՄ-ԵԱՏՄ հնարավոր ընտրության շուրջ հայտարարությունները, TRIPP նախաձեռնության վերաբերյալ քննարկումները, Ռուսաստանի կողմից կիրառված արտահանման սահմանափակումներն ու նոր շուկաների որոնման մասին հաղորդագրությունները ձևավորում էին այն ընկալումը, որ ընտրական գործընթացը կապված է երկրի տնտեսական դիմակայունության և տարածաշրջանային դիրքավորման հետ։

2.3. Հարթակների վերլուծություն

• Facebook (1234 հրապարակում) — Վերածվել էր նախընտրական հիմնական «մարտադաշտի», որտեղ քաղաքական ուժերը տարածում էին իրենց կոչերը և վարկաբեկում հակառակորդներին:
• Telegram (1229 հրապարակում) — Ապահովում էր ընտրությունների ընթացքի, խախտումների և արտաքին քաղաքական արտահոսքերի օպերատիվ (և հաճախ չստուգված) լրահոսը:
• YouTube (450 հրապարակում) — Շարունակեց մնալ «Էքզիստենցիալ սպառնալիքի» և խորքային վերլուծությունների հիմնական հարթակը։
• TikTok (358 հրապարակում) — Աննախադեպ ակտիվություն դրսևորեց «Արտաքին ազդեցություն» (111 հրապարակում) նարատիվի տարածման գործում՝ կարճ և հուզական հոլովակներով։

2.4. Դերակատարների վերլուծություն

• ՀՀ մեդիա հարթակներ և լրատվամիջոցներ — Հիմնականում լուսաբանել են թե՛ նախընտրական քարոզչությունը, թե՛ ընտրությունների օրվա լրահոսը։
• Քաղաքական գործիչներ և դերակատարներ — Ուղղակիորեն ներգրավված էին բանավեճերում, առավել օգտագործում էին սեփական սոցիալական մեդիա հարթակները։
• Անանուն/չնույնականացված կայքեր — Շարունակեցին մնալ չստուգված պնդումների տարածման հիմնական ազբյուրներից մեկը։

3. Ժամանակագրական դինամիկա

Նարատիվ	01.06	02.06	03.06	04.06	05.06	06.06	07.06	Քանակ
1. Ընտրություններ և ԿԸՀ	11	8	10	29	61	47	251	417
2. Մրցակիցների վարկաբեկում	37	27	43	34	69	37	127	374
3. Արտաքին ազդեցություն	30	40	49	58	63	16	115	371
4. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ	40	29	41	42	55	51	72	330
5. Եկեղեցի և պետություն	21	104	45	27	26	9	97	329
6. Զինված ուժեր	15	40	25	55	71	51	68	325
7. Սահմաններ և առևտուր	35	69	33	79	26	22	40	304
8. Խաղաղություն և TRIPP	63	22	26	151	21	8	4	295
9. Էքզիստենցիալ սպառնալիք	24	31	38	31	69	12	73	278
10. Եվրոպա և Հայաստան	22	47	29	81	36	3	30	248
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ	298	417	339	587	497	256	877	3271

4. Եզրակացություններ և բացահայտումներ

1. Ընտրական շաբաթվա տեղեկատվական դաշտում իրավապահ մարմինները դարձան հիմնական օրակարգ ձևավորող դերակատարներից մեկը։ Հակակոռուպցիոն կոմիտեի հաղորդագրությունները՝ ընտրակաշառքի, կալանավորումների և նոր քրեական վարույթների վերաբերյալ, հատկապես կենտրոնացրին ուշադրությունը ընդդիմադիր ուժերի շուրջ զարգացումների վրա։
2. TRIPP-ը որպես նախընտրական խաղաքարտ. Քվեարկությունից ընդամենը երեք օր առաջ (հունիսի 4) TRIPP համաձայնագրի շրջանառումը տեղեկատվական դաշտում կատարեց կարևոր դեր։ Դա օգտագործվեց որպես արևմտյան աջակցության վառ դրսևորում:
3. Նարատիվների միջև հատումները շարունակեցին ուժեղանալ․ արտաքին քաղաքական ընտրության, խաղաղության, տնտեսական անվտանգության և էքզիստենցիալ սպառնալիքների թեմաները փոխկապակցվում էին՝ ընտրությունները ներկայացնելով որպես երկրի ապագա զարգացման ուղու վերաբերյալ որոշիչ։

Մոնիտորինգն իրականացվել է «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ» (MDI) տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից։ 

Զեկույցը մշակվել է ՀՀ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների մոնիտորինգի մեթոդաբանությանըհամապատասխան։ Տվյալների ավտոմատացված հավաքագրումն ու զեկույցի մշակումն իրականացվել են արհեստական բանականությամբ օժտված գործիքների միջոցով՝ 

• Letsdata թվային մոնիտորինգի գործիքը կիրառվել է առաջնային աղբյուրների տվյալների հավաքագրման համար, 
• իսկ Claude, NotebookLM և Gemini գործիքները՝ զեկույցի գեներացման համար։ 

Վերլուծությունը հիմնված է նախապես ընտրված 250 աղբյուրների (նույնն է՝ դերակատարներ) ցուցակի վրա։ Գործընթացն ուղեկցվել է մասնագիտական վերահսկողությամբ՝ մոնիտորինգի մասնագետի և տվյալների հավաքագրման մասնագետի մասնակցությամբ՝ հավաստիության երաշխավորման նպատակով։