Մոնիտորինգի վերլուծական զեկույց
1. Համատեքստ
Մայիսի վերջին տեղեկատվական դաշտում քաղաքական մրցակցությունը շարունակում էր արտահայտվել անձնական թիրախավորման, փոխադարձ մեղադրանքների և վարկաբեկման միջոցով։ Ընտրությունների թեման զուգահեռաբար ուղեկցվում էր իրավապահ մարմինների գործողությունների, ընտրական գործընթացի նկատմամբ վստահության և դրա լեգիտիմության շուրջ քննարկումներով։ ԵԱՏՄ-ից հնարավոր հեռանալու, ռուսական գազի, միգրացիոն արտոնությունների և միջազգային աջակցության վերաբերյալ հայտարարությունները ձևավորում էին քաղաքական ընտրությունը ոչ միայն որպես արտաքին քաղաքական ուղղության, այլև անվտանգության և տնտեսական կայունության հարց։ Այս ֆոնին խաղաղության, Հանրապետության օրվա զորահանդեսը TRIPP նախաձեռնության և 300,000 ադրբեջանցիների վերադարձի մասին քննարկումները ևս ներառվում էին ներքաղաքական պայքարի նարատիվներում։
2. Ամփոփ վիճակագրություն
Նարատիվների բաշխումը սոցիալական մեդիայում
25–31 մայիսի, 2026 թ.2.1. Նարատիվների և դրանց հաճախականության վերլուծություն
Շաբաթվա հիմնական միտումները և նարատիվները՝
- Մրցակիցների վարկաբեկում (378 հրապարակում) - Այս նարատիվը պահպանում է բացարձակ առաջատարությունը։ Այս շրջանակում լայն տարածում ստացան Արարատ Միրզոյանին վարկաբեկող հրապարակումները, որոնցում պնդում էր արվում, թե նա գերիների մասին հարցին արձագանքել է «ծնգլ արեցիք» արտահայտությամբ։ Ավելի ուշ Միրզոյանը պարզաբանեց, որ տեսանյութը տարածվել էր կրճատված տարբերակով․ ըստ նրա՝ «ծնգլ արեցիք» արտահայտությունը վերաբերում էր լրագրողների անընդմեջ հարցեր տալուն, ոչ թե գերիների թեմային։ Միաժամանակ, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հրապարակային ելույթներում շարունակվեցին անձնական վիրավորանքները Գագիկ Ծառուկյանի հասցեին: Արթուր Օսիպյանի հասցեին հնչեցին քննադատություններ՝ նրան և Լեռնային Ղարաբաղի նախկին իշխանություններին ներկայացնելով որպես «պսևդոէլիտա»։
- Արտաքին ազդեցություն (374 հրապարակում) - Հրապարակումները հիմնականում վերաբերում էին Հայաստանի արտաքին քաղաքական կողմնորոշման և դրա հնարավոր հետևանքների շուրջ հնչող հայտարարություններին։ Ռուս պաշտոնյաները զգուշացնում էին անվտանգության և սոցիալ-տնտեսական ռիսկերի մասին՝ խոսելով Ռուսաստանում հայաստանցիների համար գործող միգրացիոն արտոնությունների հնարավոր վերանայման մասին։ Միաժամանակ, Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանը չի պատրաստվում դուրս գալ ԵԱՏՄ-ից՝ շեշտելով կառույցի ներսում առկա հնարավորությունների օգտագործման կարևորությունը։
- Ընտրություններ և ԿԸՀ (350 հրապարակում) - Քննարկումների առարկա դարձավ Արթուր Օսիպյանի կալանավորումը, որը մի շարք հասարակական կազմակերպություններ և հանրային դրակատարներ ներկայացրին որպես ընտրություններից առաջ վստահությունը խաթարող քայլ։ Արձագանք ստացավ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության ներկայացուցիչների նկատմամբ իրականացված խուզարկություններն ու ձերբակալությունները՝ ընտրակաշառքի մեղադրանքներով։ Փաստաբանները և քաղաքական ուժի ներկայացուցիչները պնդում էին, որ խախտվում են ձերբակալվածների պաշտպանության իրավունքները։ Քննարկումների առարկա դարձավ նաև «Միասնության թևեր» կուսակցության ֆինանսավորման հարցը։ Միաժամանակ «Ալյանս» կուսակցությունը դուրս է գալիս ընտրապայքարից։
Ընտրությունների միջազգային արձագանքների համատեքստում Դոնալդ Թրամփը «լիակատար և բացարձակ աջակցությունն» հայտնեց Նիկոլ Փաշինյանին։ Ռուսաստանի ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան էլ հայտարարեց, որ հայկական կողմը ոչ պաշտոնապես տեղեկացրել է Մոսկվային դիտորդական առաքելության մեջ մի շարք ռուս քաղաքացիների ընդգրկելու անցանկալիության մասին։
Մյուս յոթ նարատիվների վերլուծությունը՝
- Խաղաղություն և TRIPP (315 հրապարակում) - հրապարակումների զգալի մասը վերաբերում էր Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև «Թրամփի ուղի հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) ռազմավարական համագործակցության շրջանակային համաձայնագրին։
- Եկեղեցի և պետություն (299 հրապարակում) - Հրապարակումները հիմնականում սահմանափակվում էին Հանրապետության տոնի առթիվ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի շնորհավորական ուղերձով։
- Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ (292) - Քննարկումները հիմնականում կենտրոնացած էին Հայաստանի էներգետիկ կախվածության և ռազմավարական ենթակառուցվածքների կառավարման շուրջ։ Ռուս և բելառուս պաշտոնյաները հայտարարում էին, որ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու դեպքում Հայաստանը կարող է բախվել գազի շուկայական գների բարձրացման և ՀՆԱ-ի առնվազն 14%-ի կորստի, իսկ այլընտրանքային գազամատակարարումը ներկայացվում էր որպես «սուտ» սցենար։
- Էքզիստենցիալ սպառնալիք (291) - Մայիսի վերջին այս նարատիվի շրջանակում ակտիվորեն քննարկվում էր 300,000 ադրբեջանցիների՝ Հայաստան վերադարձի թեման։ Արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը այն բնութագրեց որպես «հիվանդ երևակայության արդյունք» և մարդկանց զգայունության վրա կառուցված մանիպուլյացիա, իսկ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը պնդեց, որ այս հարցը ներքաղաքական օրակարգ բերելու փորձերը հակասում են պետական շահերին։
- Սահմաններ և առևտուր (289) - նարատիվի շրջանակում ուշադրության կենտրոնում էին ինչպես տնտեսական, այնպես էլ սահմանային գործընթացները։ Քննարկումների առիթ դարձավ Ռոսսելխոզնադզորի որոշումը՝ մայիսի 30-ից ժամանակավոր սահմանափակումներ կիրառել Հայաստանից արտահանվող մի շարք գյուղմթերքների ներմուծման նկատմամբ, ինչը մեկնաբանվում էր որպես հայ-ռուսական տնտեսական հարաբերությունների վրա ազդեցություն ունեցող զարգացում։ Միաժամանակ, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունը սպասվող սահմանազատման վերաբերյալ նոր թափ հաղորդեց սահմանային գործընթացների շուրջ քննարկումներին։
- Զինված ուժեր (285) - Մայիսի 28-ին «Զինված ուժեր» նարատիվի շրջանակում գրանցվեց հրապարակումների նկատելի աճ, ինչը պայմանավորված էր Հանրապետության օրվա առիթով անցկացված զորահանդեսով։ Քննարկումները կենտրոնացած էին մի կողմից բանակի արդիականացման, ռազմարդյունաբերության զարգացման և տեղական արտադրության սպառազինության վերաբերյալ պաշտոնական ուղերձների, իսկ մյուս կողմից՝ Բաքվի բանտից փոխանցված Ռուբեն Վարդանյանի հայտարարության վրա։ Նա անբարոյական էր որակում զորահանդեսի անցկացումը գերիների շարունակվող կալանքի պայմաններում, հակադրվում էր վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ ռազմարդյունաբերական համալիրում կատարված ներդրումների և ձեռքբերումների մասին շեշտադրումներին։
- Եվրոպա և Հայաստան (221) - Քննարկումների կենտրոնում էր Նիկոլ Փաշինյանի՝ Գառնիում քարոզարշավի ժամանակ հնչեցրած հայտարարությունը, որ Հայաստանի՝ ԵՄ-ին կամ ԵԱՏՄ-ին անդամակցելու հարցը պետք է որոշի ժողովուրդը՝ այն ներկայացնելով որպես երկրի ռազմավարական ընտրության հարց։
2.2. Նարատիվների հատումների վերլուծություն
Մայիսի վերջին առավել նկատելի էին «Մրցակիցների վարկաբեկում» և «Ընտրություններ և ԿԸՀ» նարատիվների հատումները։ Ընտրական գործընթացի վերաբերյալ բազմաթիվ հրապարակումներ ուղեկցվում էին քաղաքական հակառակորդների հասցեին մեղադրանքներով, նրանց հեղինակությունն ու լեգիտիմությունը կասկածի տակ դնելու փորձերով։ Ընտրական իրավախախտումների, կալանավորումների և իրավապահ մարմինների գործողությունների մասին հաղորդումները հաճախ ներկայացվում էին ոչ միայն որպես իրավական գործընթացներ, այլև որպես քաղաքական պայքարի գործիքներ։
Ակնհայտ էր նաև «Արտաքին ազդեցություն» և «Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ» նարատիվների փոխկապակցվածությունը։ ԵԱՏՄ-ի, ռուսական գազի, միգրացիոն արտոնությունների և եվրոպական ուղղության վերաբերյալ հայտարարությունները ձևավորում էին մեկ ընդհանուր շրջանակ, որտեղ արտաքին քաղաքական ընտրությունը ներկայացվում էր անմիջական տնտեսական և սոցիալական հետևանքներով պայմանավորված որոշում։ Այսպիսով, աշխարհաքաղաքական կողմնորոշման հարցը վերածվում էր նաև բարեկեցության և անվտանգության շուրջ քննարկման։
2.3. Հարթակների վերլուծություն
- Telegram (1250 հրապարակում) - Հիմնական հարթակն է եղել «Խաղաղություն և TRIPP» (181) և «Զինված ուժեր» (154) նարատիվների տարածման համար։
- Facebook (1189) - Առաջատարն է եղել «Մրցակիցների վարկաբեկման» (210) և «Ընտրություններ և ԿԸՀ» (143) նարատիվների համար։
- YouTube (354) - Շարունակում է մնալ վերլուծական բովանդակության կենտրոն։
- TikTok (301) - Ակտիվացել է «Արտաքին ազդեցություն» նարատիվի տարածման հարցում։
2.4. Դերակատարների վերլուծություն
- ՀՀ մեդիա հարթակներ և լրատվամիջոցներ - Այս խումբը գերիշխում է ապահովելով տեղեկատվության հիմնական հոսքը բոլոր 10 նարատիվներում։
- Անանուն և/կամ չնույնականացված տեղեկատվական կայքեր - Ակտիվ են Telegram-ում՝ տարածելով սահմանային և էներգետիկ անվտանգության հետ կապված հրապարակումներ։
- Քաղաքական գործիչներ և դերակատարներ - Ակտիվորեն օգտագործում են TikTok-ը և Facebook-ը սեփական վարկանիշը բարձրացնելու և մրցակիցներին թիրախավորելու համար։
3. Ժամանակագրական դինամիկա
Նարատիվների դինամիկան (Փետրվար – Մայիս 2026)
Հրապարակումների քանակը ըստ շաբաթների
4. Եզրակացություններ և բացահայտումներ
- TRIPP նախագծի ռազմավարական տրանսֆորմացիան. մայիսի 26-ին գրանցված ակտիվության աննախադեպ պիկը (195 հրապարակում մեկ օրում) վկայում է այն մասին, որ TRIPP նախագիծը տեղեկատվական դաշտում այլևս չի դիտարկվում որպես հեռավոր հեռանկար, այլ որպես իրական աշխարհաքաղաքական գործիք, որն ուղեկցվում է կոնկրետ իրավական համաձայնագրերով։
- Տարբեր նարատիվների միջև նկատվում է աճող փոխկապակցվածություն․ արտաքին ազդեցության, ընտրությունների, անվտանգության և մրցակիցների վարկաբեկման թեմաները հաճախ հատվում են միմյանց հետ՝ ստեղծելով մի տեղեկատվական միջավայր, որտեղ քաղաքական գործընթացները ներկայացվում են որպես «ճակատագրական ընտրություն»՝ խաղաղության և պատերազմի, անվտանգության և սպառնալիքի, ինքնիշխանության և արտաքին ազդեցության միջև։
- Տեղեկատվական հոսքերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ հանրային ուշադրության համար պայքարում առավել տարածվել են այն ուղերձները, որոնք հիմնված էին վախի, վրդովմունքի, վիրավորանքի կամ սպառնալիքի վրա։
Մոնիտորինգն իրականացվել է «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ» (MDI) տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից։
Զեկույցը մշակվել է ՀՀ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների մոնիտորինգի մեթոդաբանությանըհամապատասխան։ Տվյալների ավտոմատացված հավաքագրումն ու զեկույցի մշակումն իրականացվել են արհեստական բանականությամբ օժտված գործիքների միջոցով՝
- Letsdata թվային մոնիտորինգի գործիքը կիրառվել է առաջնային աղբյուրների տվյալների հավաքագրման համար,
- իսկ Claude, NotebookLM և Gemini գործիքները՝ զեկույցի գեներացման համար։
Վերլուծությունը հիմնված է նախապես ընտրված 250 աղբյուրների (նույնն է՝ դերակատարներ) ցուցակի վրա։ Գործընթացն ուղեկցվել է մասնագիտական վերահսկողությամբ՝ մոնիտորինգի մասնագետի և տվյալների հավաքագրման մասնագետի մասնակցությամբ՝ հավաստիության երաշխավորման նպատակով:
