ՀՀ տեղեկատվական միջավայրը և նարատիվների դինամիկան — հունիսի 22-30

 Մոնիտորինգի վերլուծական զեկույց

1. Համատեքստ

2026 թվականի հունիսի վերջին օրերը (հունիսի 22-29) բնութագրվեց հետընտրական քաղաքական լարվածության պահպանմամբ, արտաքին քաղաքական զարգացումների և անվտանգությանն առնչվող թեմաների ակտիվացմամբ։ Շաբաթվա սկզբում տեղեկատվական դաշտում ակտիվություն գրանցվեց հայկական «Տելեկոմ Արմենիա» և ադրբեջանական «Ազերտելեկոմ» ընկերությունների միջև համաձայնագրի շուրջ ծավալված քննարկումների ֆոնը, որոնք հանրային օրակարգ բերեցին ռազմավարական ենթակառուցվածքների անվտանգության և տվյալների պաշտպանության մի շարք հարցեր։ Միաժամանակ շարունակվում էին Երևանի ավագանու նիստում իշխանության և ընդդիմության ներկայացուցիչների միջև սուր բանավեճերի, ինչպես նաև քաղաքական մրցակիցների փոխադարձ մեղադրանքների շուրջ քննարկումները։

Շաբաթվա երկրորդ կեսին ուշադրությունը կենտրոնացավ Սահմանադրական դատարանում ընտրությունների արդյունքները բողոքարկող հայցերի քննության մեկնարկի վրա, ինչի արդյունքում ակտիվացան ընտրությունների լեգիտիմության, պետական ինստիտուտների նկատմամբ վստահության և արտաքին դերակատարների հնարավոր ազդեցության վերաբերյալ քննարկումները։ Զուգահեռաբար հունիսի 29-ին գրանցված «Խաղաղություն և TRIPP» նարատիվի պիկը կապված էր ՌԴ ԱԳ նախարարի տեղակալ Միխայիլ Գալուզինի կողմից TRIPP-ի վերաբերյալ արված ոչ միանշանակ հայտարարություններով, իբրև թե ՌԴ-ի մասնակցությունից նախագիծը միայն կշահեր։

Շաբաթվա ընթացքում դիտարկվել է 3346 հրապարակում։ 

2. Ամփոփ վիճակագրություն

2.1. Նարատիվների և դրանց հաճախականության վերլուծություն

Շաբաթվա հիմնական միտումները և նարատիվները՝

1. Մրցակիցների վարկաբեկում (411 հրապարակում) - այս նարատիվը զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը։ Հիմնական շեշտադրումները վերաբերում էին հետընտրական գործընթացներին։ Լայնորեն լուսաբանվել են Սահմանադրական դատարանում ԱԺ ընտրությունների արդյունքները վիճարկող յոթ քաղաքական ուժերի դիմումների քննությունը և ՍԴ շենքի դիմաց ընդդիմադիր ուժերի իրականացրած բողոքի ակցիաները։ Երևանի քաղաքապետարանում ավագանու նիստը նույնպես ուղեկցվել է լարված վեճով, որի ընթացքում ավագանու անդամները միմյանց հասցեին վիրավորական արտահայտություններ են հնչեցրել։

2. Եկեղեցի և պետություն (366 հրապարակում) -  Տարածվել են պնդումներ, թե իշխանության օգտին քվեարկությունը ներկայացվում է որպես աջակցություն պատերազմին և եկեղեցու դեմ տարվող քաղաքականությանը։ Քննարկումների առանձին ուղղություն են կազմել նաև Կաթողիկոսի հնարավոր ձերբակալության մասին հայտարարությունները, որոնք թեման կապել են ներքաղաքական լարվածության և հանրային վտանգների մասին կանխատեսումների հետ։

3. Արտաքին ազդեցություն (355 հրապարակում) -  Մարիա Զախարովան հայտարարեց, որ ՀԱՊԿ անդամավճարները չվճարելու պատճառով Հայաստանը կարող է մինչև պարտքի ամբողջական մարումը զրկվել կազմակերպության աշխատանքային մարմիններում ձայնի իրավունքից։ Միաժամանակ Կրեմլը հրապարակեց Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղզստանի ղեկավարների համատեղ հայտարարությունը, որտեղ նշվում էր, որ Հայաստանում ԵՄ-ին անդամակցելու կամ ԵԱՏՄ-ում մնալու հարցով անհրաժեշտ է հանրաքվե անցկացնել։ Սոցցանցերում քննարկման լայն առիթ դարձավ Փաշինյանի պատասխանը, թե նման դիրքորոշումը հարցեր է առաջացնում ԵԱՏՄ-ում որոշումների ընդունման սկզբունքների վերաբերյալ՝ ընդգծելով, որ եթե անդամ պետությունները կարող են նման որոշումներ ընդունել մեկ այլ անդամի փոխարեն, ապա դա կասկածի տակ է դնում հենց միության հիմքերը։ 

Մյուս յոթ նարատիվների վերլուծությունը՝

4. Ընտրություններ և ԿԸՀ (349 հրապարակում) -  Հիմնական քննարկումները կենտրոնացած էին Սահմանադրական դատարանում ընդդիմադիր ուժերի կողմից ընտրությունների արդյունքների վիճարկման գործի քննության շուրջ։ Տեղեկատվական դաշտում լայնորեն լուսաբանվեցին նաև ընտրակաշառքի գործերով «Հայաստան» դաշինքի և «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության ներկայացուցիչների նկատմամբ հարուցված քրեական վարույթները, «ՀայաՔվե» միավորման համակարգող Ավետիք Չալաբյանի ձերբակալությունն ու կալանավորումը։ ՍԴ նիստում առանձին քննարկման թեմա դարձան նաև ընտրական գործընթացի վրա արտաքին դերակատարների հնարավոր ազդեցության վերաբերյալ պնդումները․ դատավոր Սեդա Սաֆարյանը հարց բարձրացրեց Ռուսաստանի պաշտոնյաների հայտարարությունների ազդեցության մասին, իսկ ընդդիմության ներկայացուցիչները հակադարձեցին՝ նշելով, որ նույն տրամաբանությամբ պետք է գնահատվեն նաև ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի պաշտոնյաների հայտարարությունները։

5. Զինված ուժեր (339 հրապարակում) - Թեման շաբաթվա ընթացքում առանձնապես ակտիվ չի եղել։ Հիմնականում տարածվել է Փամբակի ուսումնական զորամասում վարժանքների ընթացքում զինծառայողի վնասվածք ստանալու մասին հաղորդագրությունը՝ առանց զգալի հանրային կամ քաղաքական քննարկումների։

6. Էքզիստենցիալ սպառնալիք (321) - Պետականության կորստի և «թուրքերին այո ասելու» մասին տագնապների գեներացումը շարունակել է զարգանալ քաղաքական գործիչների սոցիալական հարթակների էջերում։ 

7. Խաղաղություն և TRIPP (319) - ՌԴ ԱԳ նախարարի տեղակալ Գալուզինի կողմից TRIPP-ի մասին արված հայտարարությունը կտրուկ մեծացրին Telegram-ում լուրերի ակտիվությունը։ Խաղաղության գործընթացին վերաբերող քննարկումները կենտրոնացած էին Հայաստան-Ադրբեջան հարաբերությունների և հաշտեցման օրակարգի շուրջ։ Նիկոլ Փաշինյանն ասաց, որ «Վերադարձ Արևմտյան Ադրբեջան» նախաձեռնությունը, և Հայաստանում Ղարաբաղյան շարժումը շարունակելու փորձերը փոխադարձաբար պետք է դադարեցվեն՝ դրանք ներկայացնելով որպես խաղաղության գործընթացին խոչընդոտող գործոններ։ Զուգահեռաբար քննարկվեց վարչապետի դիրքորոշումը Իսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման վերաբերյալ, որտեղ նա ընդգծեց, որ Հայաստանը չի ցանկանում «զենքայնացնել» Ցեղասպանության թեման։ Տեղեկատվական դաշտում տեղ գտան նաև Ադրբեջանի կողմից անհետ կորածների և զանգվածային հուղարկավորության վայրերի վերաբերյալ անանուն տեղեկատվություն հավաքելու մեխանիզմի ստեղծման մասին հայտարարությունները, ինչպես նաև Բաքվում Արցախի նախկին ռազմաքաղաքական ղեկավարների և մյուս հայ գերիների նկատմամբ շարունակվող դատավարության վերաբերյալ հրապարակումները։

8. Սահմաններ և առևտուր (319) - ՌԴ-ի կողմից իրականացրած արտահանման սահմանափակումները դրդել են ՀՀ-ին քայլեր ձեռնարկել առևտրի դիվերսիֆիկացիայի ուղղությամբ, ինչը լայնորեն քննարկվել է սոցիալական մեդիայում։

9. Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ (300) - Տարածվել են մտահոգություններ և սուր բևեռացված քննարկումներ հայկական «Տելեկոմ Արմենիա» և ադրբեջանական «Ազերտելեկոմ» ընկերությունների ստորագրած համաձայնագրի շուրջ։ Կառավարությունը նաև ներկայացրել է ՀԷՑ-ի 100 տոկոս բաժնետոմսերի նկատմամբ հանրության գերակա շահ ճանաչելու նախագիծ։ Բացի այդ, քննարկվեց նաև կառավարության նախաձեռնությունը՝ ներդնելու բջջային հեռախոսների IMEI միասնական հաշվառման համակարգ։ Թեմայի շուրջ փորձագիտական մեկնաբանություններում բարձրաձայնվում էին նախաձեռնության կիրառման հնարավոր տեխնիկական և գործնական խնդիրները՝ կապված անձնական տվյալների պաշտպանության հետ։

10. Եվրոպա և Հայաստան (267) - Թեման հիմնականում վերաբերում էր Հայաստան-ԵՄ համագործակցության օրակարգին։ Մարթա Կոսը գրեց, որ հայկական ծիրանի առաջին խորհրդանշական խմբաքանակը հասել է ԵՄ շուկա, իսկ տեղեկատվական դաշտում լայնորեն քննարկվեց նաև Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի՝ Հայաստան նախատեսվող աշխատանքային այցը։

2.2. Նարատիվների հատումների վերլուծություն

Հետընտրական փուլում մրցակիցների վարկաբեկմանն առնչվող նարատիվները սերտորեն հատվում էին ընտրությունների վերաբերյալ նարատիվների հետ։ Այս տրամաբանության մեջ էր Երևանի ավագանու նիստում տեղի ունեցած վեճը, որտեղ ընտրություններից հետո պահպանվող քաղաքական լարվածությունը արտահայտվում էր փոխադարձ վիրավորանքներով և հակառակորդի հեղինակազրկման փորձերով։

Արտաքին ազդեցության վերաբերյալ նարատիվները հատվել են խաղաղության և TRIPP-ին առնչվող թեմաների հետ։ ՀԱՊԿ-ի, ԵԱՏՄ-ի և TRIPP նախաձեռնության շուրջ ռուսական պաշտոնական հայտարարություններն ու դրանց հաջորդած քաղաքական արձագանքները նպաստել են նրան, որ խաղաղության գործընթացի վերաբերյալ քննարկումները զուգորդվեն արտաքին դերակատարների դերի, ազդեցության և տարածաշրջանային քաղաքական զարգացումների վերաբերյալ պնդումներով։

2.3. Հարթակների վերլուծություն

• Facebook (1040 հրապարակում) - Շարունակել է մնալ հանրային-քաղաքական բանավեճերի և վարկաբեկող նյութերի տարածման գլխավոր հարթակը։
• Telegram (848 հրապարակում) -  Ապահովում է օպերատիվ լրահոսը (հատկապես ակտիվ էր «Խաղաղություն և TRIPP»-ին վերաբերողնարատիվում)։
• YouTube (399) -  Օգտագործվել է «Արտաքին ազդեցության» և «Էքզիստենցիալ սպառնալիքի» վերաբերյալ տեսանյութերի ու վերլուծականների տարածման համար։
• TikTok (224) - Ակտիվ է երիտասարդ լսարանի շրջանում կարճ, էմոցիոնալ և սատիրական քաղաքական հոլովակների տարածմամբ։

2.4. Դերակատարների վերլուծություն

• ՀՀ մեդիա հարթակներ և լրատվամիջոցներ - Ապահովել են տեղեկատվական հիմնական դաշտի ծածկույթը՝ լուսաբանելով պաշտոնական հայտարարություններն ու դատական գործընթացները։
• Քաղաքական գործիչներ և դերակատարներ - Ակտիվորեն օգտագործել են սոցիալական մեդիան ընտրությունների արդյունքների բողոքարկման և քաղաքական հետապնդումների մասին թեզերն առաջ մղելու համար։
• Անանուն և/կամ չնույնականացված կայքեր - Շարունակել են տագնապային և չստուգված տեղեկությունների տարածումը։

3. Ժամանակագրական դինամիկա

4. Եզրակացություններ և բացահայտումներ

1. Ընտրությունների իրավական վիճարկման փուլը. Սահմանադրական դատարանի նիստի մեկնարկը դարձավ ընդդիմադիր և իշխանամետ աղբյուրների բախման կիզակետ՝ ձևավորելով ընտրությունների լեգիտիմության շուրջ հակադիր նարատիվների հերթական ալիք։

2. «Թրամփի երթուղու» աշխարհաքաղաքական բանավեճը. ՌԴ ԱԳ նախարարի տեղակալի հայտարարությունը ցույց տվեց, որ TRIPP նախագծի շուրջ քննարկումներն ոչ միայն տարածաշրջանային, այլև աշխարհաքաղաքական լուրջ նշանակություն ունեն՝ Ռուսաստանի շահերը ներգարվելու ցանկության տեսանկյունից։

3. Ռազմավարական ենթակառուցվածքներին առնչվող թեմաները մնում են տեղեկատվական մանիպուլյացիաների համար զգայուն ուղղություն։ «Տելեկոմ Արմենիայի» և «Ազերտելեկոմի» համաձայնագրի շուրջ քննարկումները ցույց տվեցին, որ նման համագործակցությունները արագ վերածվում են ինքնիշխանության վերաբերյալ հակասական նարատիվների։

Մոնիտորինգն իրականացվել է «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ» (MDI) տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից։ 

Զեկույցը մշակվել է ՀՀ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների մոնիտորինգի մեթոդաբանությանըհամապատասխան։ Տվյալների ավտոմատացված հավաքագրումն ու զեկույցի մշակումն իրականացվել են արհեստական բանականությամբ օժտված գործիքների միջոցով՝ 

• Letsdata թվային մոնիտորինգի գործիքը կիրառվել է առաջնային աղբյուրների տվյալների հավաքագրման համար, 
• իսկ Claude, NotebookLM և Gemini գործիքները՝ զեկույցի գեներացման համար։ 

Վերլուծությունը հիմնված է նախապես ընտրված 250 աղբյուրների (նույնն է՝ դերակատարներ) ցուցակի վրա։ Գործընթացն ուղեկցվել է մասնագիտական վերահսկողությամբ՝ մոնիտորինգի մասնագետի և տվյալների հավաքագրման մասնագետի մասնակցությամբ՝ հավաստիության երաշխավորման նպատակով։